Bioactieve stoffen

Wat zijn bioactieve stoffen

Naast vitamines en mineralen bevat onze voeding ook nog andere stoffen die invloed uitoefenen op de gezondheid. Deze stoffen staan de laatste jaren erg in de belangstelling van de voedingswetenschap en worden bioactieve stoffen genoemd. Voorbeelden van bioactieve stoffen zijn voedingsvezels , kruiden, antioxidanten en isoflavonen. Dikwijls zijn de geclaimde gezondheidseffecten slechts gebaseerd op experimenteel onderzoek dat (nog) niet bevestigd is in betrouwbare onderzoeken. Bioactieve stoffen komen in vrijwel alle plantaardige producten voor. Dierlijke producten zoals melk en vis bevatten weer andere bioactieve stoffen zoals vetzuren met bijzondere gezondheidseffecten.

De chemie van de meeste bioactieve stoffen in voedingsmiddelen is nog maar gedeeltelijk bekend. Verder onderzoek is nodig naar de precieze werking, de vertering en het gezondheidsbevorderend of juist nadelig effect van de afzonderlijke bioactieve stoffen. Van een aantal stoffen zijn interacties met geneesmiddelen bekend, bijvoorbeeld Sint Janskruid en anti-depressiva. Raadpleeg de geneesmiddelenatlas als u medicijnen gebruikt.

Wat betekent ADH?

ADH betekent Aanbevolen Dagelijkse Hoeveelheid. Van de meeste bioactieve stoffen is geen ADH geformuleerd.
Als u meer dan één supplement gebruikt waar de desbetreffende stof in zit, moet u erop letten dat de totale hoeveelheid van die stof die u per dag inneemt niet hoger is dan 100% van de ADH. Let ook op voedingsmiddelen met toegevoegde voedingsstoffen, bijvoorbeeld vruchtensappen. De stoffen die hieraan zijn toegevoegd, tellen ook mee. Bij een multipreparaat, dat meerdere vitamines en mineralen en bioactieve stoffen bevat, is het belangrijk om op te letten dat het van alle voedingsstoffen de juiste hoeveelheid bevat.

Wat zijn vrije radicalen?

In het lichaam ontstaan voortdurend zeer reactieve verbindingen, de vrije radicalen. Dit zijn moleculen die op zoek zijn naar een stof om mee te reageren. In de stofwisseling komen voornamelijk zuurstofradicalen voor, die oxidatie veroorzaken. Te veel vrije radicalen kunnen het erfelijk materiaal (DNA) van de cel beschadigen. Bij roken, overmatige blootstelling aan zonlicht en door röntgenstraling ontstaan meer vrije radicalen. Vrije radicalen worden in verband gebracht met het ontstaan van onder andere hart- en vaatziekten en kanker.

Wat zijn anti-oxidanten?

Anti-oxidanten zijn stoffen die vrije radicalen aan zich kunnen binden, waardoor schade aan de cellen wordt tegengegaan. Zowel vitamines, mineralen als bioactieve stoffen kunnen een anti-oxidatieve werking hebben. Enkele voorbeelden zijn vitamine C en E, carotenoïden, rutine, zink, selenium en quercetine
Er zijn aanwijzingen dat het mineraal selenium (seleen)beschermend werkt tegen het ontstaan van prostaatkanker.
Quercetine is een bioflavonoïde dat ondermeer in rode wijn, rode appels en uien voorkomt. Er wordt beweerd dat quercetine gunstig is bij prostaatproblemen en hoog cholesterolgehalte, maar de veiligheid van supplementen is niet bekend.

Aangenomen wordt dat volwassenen bij een voedingspatroon dat aan de normen van gezonde voeding voldoet, voldoende anti-oxidatieve stoffen binnenkrijgen. Voorzichtigheid is geboden met het gebruik van supplementen, omdat hierdoor het evenwicht verstoord kan raken en juist een tegengesteld effect kan ontstaan. Bovendien kunnen anti-oxidanten met elkaar reageren. Supplementen waar meer dan de Aanbevolen Dagelijkse Hoeveelheid in voorkomt, worden afgeraden. Het advies blijft om dagelijks twee ons groente en twee stuks fruit te eten om voldoende anti-oxidanten binnen te krijgen.

Wat zijn verrijkte voedingsmiddelen en functional foods?

Er zijn diverse producten te koop die van ‘gewone’ producten afwijken om er een bepaald gezondheidsdoel mee te dienen. Er zijn bijvoorbeeld vitamines, mineralen of andere stoffen, zoals probiotica of sterolen aan toegevoegd. Zo zijn er bijvoorbeeld ontbijtgranen met toegevoegd ijzer en sinaasappelsap met calcium te koop. Het kan ook zijn dat bepaalde voedingsstoffen (bijvoorbeeld bepaalde vetten) er juist uit zijn gehaald. Ook een combinatie van toevoeging en verwijdering komt voor. Voor ieder product is eerst toestemming nodig. In principe zijn deze producten veilig, maar het is wel belangrijk de geadviseerde hoeveelheden aan te houden, het is niet zo dat ‘extra’ altijd beter is, een goede basisvoeding blijft het belangrijkste uitgangspunt. In EU-verband (EFSA) wordt er hard gewerkt aan nieuwe regelgeving, waarbij beweringen over gezondheidseffecten beter onderbouwd moeten zijn voordat een claim wordt toegelaten. De verwachting is dat in 2010 duidelijk zal zijn welke producten aan die criteria voldoen. Tot die tijd geldt een overgangsregeling waarin minder hoge eisen gesteld worden (maar waarin veiligheid wel gewaarborgd is).

Meer informatie

www.voedingscentrum.nl

www.food-info.net