Incontinentie voor ontlasting

Inleiding

Als iemand geen controle meer heeft over de stoelgang en ongewild ontlasting verliest, is er sprake van incontinentie voor ontlasting. Dit wordt ook fecale incontinentie of incontinentia alvi genoemd. Incontinentie komt vooral bij ouderen voor en vaker bij vrouwen dan bij mannen. Geschat wordt dat ongeveer zeven procent van de vrouwen last heeft van incontinentie voor ontlasting.

Oorzaken

De meest voorkomende oorzaak van incontinentie voor ontlasting is onvoldoende werking van de buitenste sluitspier (externe sfincter) van de anus. De buitenste anale sluitspier kan dan onvoldoende aanspannen wanneer de endeldarm is uitgezet (door vulling met lucht of ontlasting). Er kan lucht ontsnappen en er kan vloeibare en/of vaste ontlasting via de anus naar buiten lekken.

Mogelijke oorzaken van een onvoldoende werkende kringspier zijn:

• normale veroudering. Bij het ouder worden kan de kracht van de sluitspier afnemen.
• een tumor in het ruggenmerg of multiple sclerose. Bij deze aandoeningen worden de zenuwen beschadigd die de anale sluitspier sturen of die verantwoordelijk zijn voor het waarnemen van ontlasting in de endeldarm.
• beschadiging van spieren of zenuwen tijdens een bevalling (met name bij een totaalruptuur) of een operatie rondom de anus.
  

Andere oorzaken van incontinentie voor ontlasting zijn:

• verlies van elasticiteit van de endeldarm. Als gevolg hiervan wordt de tijd tussen het moment dat iemand de aanwezigheid van ontlasting voelt en het ogenblik waarop de aandrang ontstaat, korter. Dit verlies van elasticiteit kan bijvoorbeeld het gevolg zijn van littekenweefsel dat ontstaat na een operatie of bestraling.
• ontsteking van de endeldarm. Aandoeningen die tot ontsteking van de endeldarm leiden, zoals colitis kunnen het vasthouden van ontlasting bemoeilijken.
• schijnincontinentie. Dit kan optreden bij ernstige obstipatie. Soms lekt er dan (dunne) ontlasting weg waardoor het lijkt alsof iemand de ontlasting niet kan ophouden, terwijl er juist gelaxeerd moet worden.
  

Verschijnselen

Bij incontinentie voor ontlasting wordt ongewild ontlasting verloren. Dit kan darmvocht, dunne ontlasting en/of normale ontlasting zijn. Bij het vaststellen van de ernst van de incontinentie kan de classificatie van Parks worden gebruikt waarbij de ernst in vier graden kan worden uitgedrukt:

• Graad 1: Er is geen incontinentie voor ontlasting.
• Graad 2: Er wordt ongewild lucht en darmvocht verloren.
• Graad 3: Er wordt ongewild dunne ontlasting verloren.
• Graad 4: Er wordt ongewild normale ontlasting verloren
  

Diagnostiek

De diagnostiek bij incontinentie voor ontlasting bestaat uit een aantal elementen. Dit zijn:

• anamnese (het gesprek met de arts)
• lichamelijk onderzoek
• aanvullend onderzoek.
• Anamnese
  Tijdens de anamnese probeert de arts de ernst en de oorzaak van de klachten te achterhalen. Ook wordt aandacht besteed aan de invloed die de incontinentie heeft op het leven van de patiënt.
  
  Lichamelijk onderzoek
  De arts onderzoekt de anus en het gebied er omheen. In eerste instantie door de anus zorgvuldig te bekijken terwijl de patiënt op zijn zij ligt op de onderzoeksbank. Er wordt onder andere gekeken naar aanwezigheid van littekenweefsel. Door te laten persen kan gekeken worden of een deel van de endeldarm naar buiten komt. Daarna kan een rectaal toucher worden uitgevoerd. De arts gaat dan met één vinger de anus binnen en betast de spieren en de wand. De kracht van de spieren kan hij testen door te vragen de kringspier van de anus aan te spannen, zodat zijn vinger wat wordt samengeknepen.
  
  Aanvullend onderzoek

Er kunnen verschillende aanvullende onderzoeken worden uitgevoerd. De meest uitgevoerde onderzoeken zijn:

• endo-anale echografie. Een echografie is een onderzoek waarbij structuren in het lichaam zichtbaar worden gemaakt door middel van een apparaat dat geluidsgolven uitzendt en weer opvangt. Een endo-anale echografie wordt gemaakt via een buisje dat in de anus wordt geplaatst. De spieren van de anus en de endeldarm worden zichtbaar gemaakt. Het onderzoek is niet pijnlijk en duurt ongeveer een kwartier.
  
• anale manometrie. Anale manometrie is een onderzoek waarbij de druk in de anus, de elasticiteit en het wel/niet kunnen waarnemen van ontlasting in de endeldarm, gemeten wordt. Via de anus worden een ballonnetje en een meetslangetje ingebracht. De druk wordt gemeten in rust, wanneer de patiënt de kringspier bewust aanspant en bij verschillende opblaastoestanden van het ballonnetje. Het onderzoek is niet pijnlijk en duurt ongeveer een half uur.
  

Behandeling

Er zijn verschillende mogelijkheden voor de behandeling van incontinentie voor ontlasting. De behandeling die wordt gekozen is afhankelijk van de oorzaak en de ernst van de incontinentie en de mate van hinder die ervan wordt ondervonden.

Prognose

Incontinentie voor ontlasting geneest meestal niet vanzelf. Niemand hoeft zich niet te schamen om hulp te zoeken. U bent zeker niet de enige met dit probleem! Voor de meeste vormen van incontinentie voor ontlasting is een passende oplossing te vinden.

Meer informatie

www.mdls.nl Informatie van de maag-darm-lever stichting

www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001570.htm (Engels) Informatie van de National Library of Medicine (USA)

Williams, N.S. (2000), The anus and anal canal. In R.C. Russell, N.S. Williams, & C.J. Bulstrode (eds), Bailey & Love's Short Practice of Surgery, 23rd ed, Arnold, Londen