Oogtumoren

Inleiding

Tumoren in het oog ontstaan meestal door uitzaaiingen vanuit tumoren in andere delen van het lichaam, vooral in de borst. Leukemie en andere kwaadaardige gezwellen kunnen eveneens in het oog optreden.
Er zijn echter twee andere typen tumoren die in het oog zelf ontstaan. Dit zijn de retinoblastomen bij kinderen en melanomen bij volwassenen.

Retinoblastoom

Een retinoblastoom is een tumor in de retina (netvlies), het lichtgevoelige weefsel van het oog. Het is de meest voorkomende vorm van oogkanker bij kinderen, in Nederland ongeveer 12 tot 15 keer per jaar. De aandoening komt voor bij kinderen onder de vijf jaar. De aandoening is in bijna de helft van de gevallen aangeboren, in de andere helft is er geen sprake van erfelijkheid. Het gen dat zorgt voor onderdrukking van de mogelijke ontwikkeling van een retinablastoom, ontbreekt bij deze kinderen of is niet normaal ontwikkeld.
De symptomen zijn onder meer:

• leukocorie (witte reflectie in de pupil);
• strabisme (scheelzien);
• verlies van het gezichtsvermogen.

Deze aandoening brengt schade toe aan het gezichtsvermogen en kan zich uitbreiden naar de oogzenuw, de hersenen en de rest van het lichaam. Het is dus van groot belang snel de diagnose te stellen om snel met de behandeling te kunnen beginnen. Vroeger was deze aandoening meestal fataal maar tegenwoordig kan men door onderzoek, goede narcose en chirurgisch ingrijpen (verwijdering van een oog) ruim negentig procent van de kinderen met deze aandoening genezen.

Kwaadaardige melanomen

Kwaadaardige melanomen doen zich meestal voor op oudere leeftijd (de aandoening begint gemiddeld op 60- tot 65-jarige leeftijd). Ze ontstaan als gevolg van ontregelde groei van bepaalde cellen die melanocyten worden genoemd. Deze cellen zijn verantwoordelijk voor de vorming van het pigment melanine. Melanomen brengen schade toe aan het gezichtsvermogen en verspreiden zich vaak via het bloed naar verder weg gelegen organen, vooral naar de lever.

Diagnose

Bepaalde tumoren in het oog zijn direct zichtbaar bij onderzoek, terwijl voor andere diagnostische onderzoeken nodig zijn. Onderzoeken die meestal worden verricht, zijn echoscopieën en CT- of MRI-scans. Bij deze onderzoeken wordt de omvang van de tumor vastgesteld. Soms is een biopsie nodig om de diagnose te bevestigen. De gegevens van deze onderzoeken zijn noodzakelijk voor een succesvolle behandeling van oogkanker. Bij een retinoblastoom kan met behulp van onderzoek van het erfelijk materiaal (DNA) worden vastgesteld of er sprake is van de erfelijke vorm.

Behandeling

Sommige kleine tumoren reageren soms op laserbehandeling of bevriezing (cryochirurgie). Andere tumoren kunnen operatief verwijderd worden waarbij het gezichtsvermogen gespaard wordt. Wanneer de tumor in het oog zich echter al ver heeft ontwikkeld, moet hij agressief worden behandeld en moet het oog chirurgisch worden verwijderd. Het is mogelijk een kunstoog aan te brengen. Deze zijn bijna niet van natuurlijke ogen te onderscheiden en bewegen bijna normaal, hoewel de patiënt er natuurlijk niet mee kan zien. In toenemende mate zullen oogoncologen enucleatie (verwijdering van de oogbol) proberen te vermijden. Chemotherapie en bestraling zijn behandelingsmogelijkheden waarmee steeds meer succes wordt geboekt.

Effectiviteit behandeling

Door tijdige behandeling van retinoblastomen kan worden gezorgd voor een hoog overlevingspercentage (in meer dan 90 procent van de gevallen). De vooruitzichten bij melanomen zijn veel slechter, vooral als er metastasen (uitzaaiingen) zijn.

Risico voor het andere oog

Het komt zelden voor dat in beide ogen tumoren ontstaan, vooral als de tumor nog niet lang bestaat. Bij de erfelijke vorm van retinoblastoom bestaat er wel een kans dat ook het andere oog wordt aangetast. Het is in alle gevallen noodzakelijk regelmatig een arts te blijven bezoeken (ten minste eens per half jaar) om het andere oog op ziekten en afwijkingen te laten controleren. Ook is het aan te bevelen voorzorgsmaatregelen te nemen, zoals het dragen van een bril, om het goede oog te beschermen.

Meer informatie

www.oogheelkunde.org/voorlichting/retinoblastoom.html
Informatie over retinoblastomen van het Nederlands Oogheelkundig Gezelschap

http://www.kwfkankerbestrijding.nl/index.jsp?objectid=2392
Informatie van het Koningin Wilhelmina Fonds over melanomen

Mathalone, B.R. 2000, ‘The eye and orbit’, in Bailey & Love’s Short Practice of Surgery, (eds) R.C. Russell, N.S. Williams, C.J. Bulstrode, 23^rd edn, Arnold, London.