Griep

Inleiding

Griep is een ziekte waarbij het slijmvlies in de luchtwegen ontstoken is. Een andere benaming voor griep is influenza.

Oorzaak

De oorzaak van griep is een infectie met het influenzavirus. Er zijn drie vormen van dit virus: A, B en C. Influenza C veroorzaakt alleen een onschuldige infectie van de bovenste luchtwegen zonder complicaties. Infecties met influenza A en B kunnen echter wel gepaard gaan met complicaties.
Er bestaat een griepvaccin (de griepprik), maar omdat influenzavirussen steeds veranderen duurt de bescherming hierdoor niet lang. Het griepvaccin wordt daarom regelmatig gewijzigd. Eens in de ongeveer veertig jaar is de verandering van het influenzavirus zo groot dat er eigenlijk een nieuw virus ontstaat. Er kan dan een zeer grote wereldwijde epidemie (een pandemie) ontstaan, zoals bij de Spaanse Griep het geval was.

Verspreiding en besmetting

Het griepvirus bevindt zich in druppeltjes slijm, snot en speeksel die door praten, hoesten of niezen via de lucht worden verspreid. Als de geïnfecteerde druppeltjes vervolgens worden ingeademd komt het virus via de longen in het lichaam terecht. Ook wordt het virus overgedragen via direct contact, zoals bij handen geven, zakdoek delen of via het aanraken van voorwerpen als een deurknop. De kans op besmetting is het grootst in slecht geventileerde ruimten waar mensen dicht bij elkaar zijn, zoals in een trein of bus, school of kinderdagverblijf. De griep komt vooral voor in de herfst en winter en is besmettelijk van één dag voor tot zes dagen na het optreden van de verschijnselen.

Verschijnselen

De verschijnselen worden veroorzaakt door ontsteking van het slijmvlies in de neus-keelholte, luchtpijp en longen en ontstaan plotseling twee tot drie dagen nadat het virus in het lichaam is gekomen. Mogelijke verschijnselen van de griep zijn hoesten, niezen, spierpijn, vermoeidheid, koorts, koude rillingen, hoofdpijn, een verstopte neus, gebrek aan eetlust, overgeven, een loopneus of keelpijn. De slijmvliezen van neus en keel zijn roder dan normaal. Kenmerkend is de koorts, die binnen twaalf uur kan oplopen tot 39 graden of hoger en vaak drie tot vijf dagen duurt.
Een griep is bij gezonde personen onschuldig, volledig herstel kan echter twee tot drie weken in beslag nemen. Soms kan de griep echter ernstige gevolgen hebben, met name bij ouderen of in geval van een verminderde weerstand. Personen in de risicogroepen krijgen jaarlijks een griepprik, die wordt vergoed door de ziektekostenverzekering. Ook wordt de griepprik soms betaald door de werkgever met als doel het ziekteverzuim ten gevolge van griep te verminderen. Daarnaast is iedereen vrij om zich op eigen kosten tegen griep te laten vaccineren. Een griepprik voorkomt de griep in de meeste gevallen en wanneer toch griep optreedt is deze meestal minder hevig.

Diagnose

De diagnose wordt gesteld op basis van de medische voorgeschiedenis, het verhaal van de patiënt en de verschijnselen. Tevens kan een lichamelijk onderzoek worden verricht. Met name als de griep heerst, is de diagnose vaak snel gesteld. Als er een verdenking op een longontsteking bestaat, wordt een röntgenfoto van de borst gemaakt. Bij personen die tot een risicogroep behoren, wordt extra oplettendheid in acht genomen.

Verklein de kans op besmetting

Besmetting is nooit helemaal te voorkomen maar goede hygiëne kan de kans op besmetting en verspreiding verkleinen. Mogelijke maatregen zijn de hand of zakdoek voor de mond en neus houden bij niezen of hoesten en dit niet in de richting van een ander te doen. Was tevens de handen regelmatig met water en zeep, vooral voor en na het eten en na hoesten, niezen of snuiten. Droog de handen met een stuk keukenrol of papieren handdoekje en gooi dit vervolgens weg. De voorkeur gaat uit naar papieren zakdoeken of tissues, gebruik deze tevens éénmalig. Maak voorwerpen zoals deurklinken regelmatig schoon en was beddengoed en stoffen speelgoed regelmatig op 60 graden. Ventileer woon- en slaapruimten dagelijks en laat ventilatieroosters altijd iets open staan of zet het raam op een kier (met anti-inbraakstang of slot).

Zelfzorg

Bij hoge koorts is de zweetproductie hoog. Door veel te drinken kan de vochtbalans in het lichaam op peil worden houden. Het is aan te raden om voldoende rust te nemen en lichamelijke inspanning te vermijden en afkoeling bij naar buiten gaan te voorkomen. Onderdruk hoest niet, want dit houdt de luchtwegen schoon. Het is beter om de neus op te halen dan om te snuiten. Ophalen van de neus haalt het slijm weg uit de bijholten en verkleint zo de kans op ontstekingen. Snuit de neus met één neusgat tegelijkertijd. Tevens is het beter om sigarettenrook te vermijden. Bij griep zijn de slijmvliezen van de luchtwegen ontstoken en rook zorgt voor nog meer irritatie en vertraagt de genezing. Stomen boven heet water kan verlichting geven, maar het versnelt de genezing niet. Voeg geen kamille of menthol aan het water toe want dit kan de slijmvliezen irriteren.

Behandeling

Over het algemeen geneest griep meestal zonder behandeling. Koorts en pijn kunnen worden verlicht met paracetamol en ter bestrijding van hoest kan een hoestdempend middel worden gebruikt. Zoutwater- en xylometazoline-druppels maken het slijmvlies dunner en maken zo het ademen makkelijker bij een verstopte neus. Voor volwassenen en kinderen zijn aparte middelen verkrijgbaar. Lees de bijsluiter goed. Antibiotica hebben alleen effect wanneer sprake is van een bijkomende bacteriële infectie.
Eventueel kan het middel zanamavir, dat werkzaam is tegen het influenza A en B virus, worden voorgeschreven. Als dit middel binnen 48 uur na het begin van de verschijnselen wordt geïnhaleerd, verkort het de ziekteduur met een tot twee dagen en vermindert het ook de ernst van de verschijnselen.
Raadplegen van een arts is alleen nodig wanneer de verschijnselen langer dan twee weken blijven bestaan of verergeren, eventuele koorts niet verdwijnt of ademhalingsproblemen optreden.

Werk

Of de normale werkzaamheden kunnen worden verricht is afhankelijk van het soort werk en van de mate van ziek zijn. Meestal is er meer behoefte aan rust en zijn de concentratie en prestatie minder. Daarnaast is veel niezen en hoesten in bepaalde functies erg lastig. Wanneer de koorts flink is, is het verstandig eerst uit te zieken.

Complicaties

Bij griep kunnen complicaties optreden. Dit geldt vooral in geval van hart- en longziekten, suikerziekte, chronische nieraandoeningen, ziekten die de weerstand verminderen, gebruik van geneesmiddelen die de weerstand onderdrukken (bijvoorbeeld na een transplantatie), ouderen en bewoners van verpleeg- en verzorgingshuizen. Deze risicogroepen hebben meer kans op complicaties en hebben een verhoogde kans op overlijden.

Het influenzavirus kan, naast ontsteking van de neus-keelholte, luchtpijp en longen, een ontsteking van het hart (myocarditis of pericarditis) veroorzaken. Tevens kan een reeds bestaande astma door de infectie verergeren. Daarnaast kan er sprake zijn van een bijkomende (secundaire) bacteriële long- of hartinfectie die vaak gekenmerkt wordt door een tweede toename van de koorts nadat deze al gezakt was. Een zeldzame complicatie die bij iedere infectie van de bloedbaan kan optreden, is endocarditis, dit is een ontsteking van de binnenbekleding van het hart.

Soms treedt bij kinderen met griep het zogeheten Reye-syndroom op. Dit is een allergische reactie die ontstaat door virusinfecties in combinatie met gebruik van aspirine. Deze zeldzame maar zeer ernstige complicatie kan lever- en hersenbeschadigingen veroorzaken. Aspirine mag daarom niet worden gegeven aan patiënten onder de zestien jaar.
Verschijnselen die op een complicatie kunnen wijzen zijn ernstige benauwdheid, ophoesten van veel slijm, hoge koorts die meer dan vijf dagen duurt en een tweede koortsperiode tijdens de griep.

Verschil tussen verkoudheid en griep

Griep en verkoudheid worden vaak met elkaar verward, maar dit zijn twee verschillende ziektebeelden. Verkoudheid wordt veroorzaakt door een verkoudheidsvirus dat veel minder gevaarlijk is dan het influenzavirus, de veroorzaker van griep. Tevens wordt verkoudheid gekenmerkt door mildere ziekteverschijnselen en gaat zelden gepaard met koorts

Meer informatie

Informatie van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
www.rivm.nl/cib/infectieziekten-A-Z/infectieziekten/Influenza/index.jsp
www.rivm.nl/cib/infectieziekten-A-Z/infectieziekten/Influenza/faq-griep-verkoudheid.jsp

Informatie van het Nederlands Huisartsen Genootschap
http://nhg.artsennet.nl/kenniscentrum/

Informatie van het Nederlands instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg
http://www.nivel.nl/griep