Gynaecomastie (borstvergroting bij mannen)

Inleiding

Gynaecomastie is de medische term voor een vrouwelijke ontwikkeling van de borst(en) bij mannen.

Oorzaken

De oorzaken van gynaecomastie zijn in twee groepen te verdelen:

• normale processen (passend bij de levensfase en de ontwikkeling);
• abnormale processen.

Normale gynaecomastie
Gynaecomastie kan op een aantal leeftijden voorkomen zonder dat er sprake is van een afwijking. Dit wordt veroorzaakt door een verstoring in het hormonaal evenwicht, met name toename van de hormonen oestrogeen of humaan choriongonadotrofine. Pasgeboren jongetjes kunnen door het oestrogeen dat zij via hun moeder hebben gekregen aan één of twee kant(en) een opgezette borst hebben. Dit kan een aantal maanden blijven bestaan maar verdwijnt uiteindelijk vanzelf. Tijdens de puberteit vinden grote hormoonveranderingen plaats. Ongeveer één op de vier jongens krijgt in deze periode gedurende één à twee jaar één- of tweezijdige gynaecomastie. Daarna verdwijnt het vanzelf. Bij het ouder worden krijgt ongeveer veertig procent van de mannen één- of tweezijdige borstvergroting.

Abnormale gynaecomastie
Gynaecomastie kan echter ook veroorzaakt worden door een onderliggende aandoening. Dat kan zich op alle leeftijden voordoen. Ziekten als hyperthyroïdie (overactiviteit van de schildklier), borstkanker en tumoren van de zaadballen, bijnieren of longen, kunnen alle tot gynaecomastie leiden. Gynaecomastie kan verband houden met ziekten van de lever (cirrose) of de nieren en met ondervoeding. Bepaalde geneesmiddelen, zoals digitalis, cannabis, diamorfine, spironolactonen, cimetidine en cyproteron kunnen gynaecomastie veroorzaken. De aandoening kan bij sporters optreden als bijwerking van het gebruik van anabole steroïden.

Verschijnselen

Bij gynaecomastie zijn één of twee borsten groter dan normaal. Deze vergroting kan zo minimaal zijn dat het door de patiënt zelf niet wordt opgemerkt. Het kan ook zijn dat de borst zodanig ontwikkelt dat de borst een vrouwelijk uiterlijk heeft. Wanneer aan beide borsten gynaecomastie optreedt, is dat vaak asymmetrisch. Bij de normale vormen van gynaecomastie treedt meestal geen pijn op. Bij pasgeborenen kan soms een druppeltje melk uit de borst komen, op de andere leeftijden niet. Bij oudere mannen begint de borstvergroting doorgaans eenzijdig. De borst wordt schijfvormig, glad en stevig. Dit kan ongemak geven of gevoeligheid. De vergroting is boven en onder de tepelhof even groot. Abnormale gynaecomastie kan afhankelijk van de oorzaak gepaard gaan met andere verschijnselen. Wanneer gynaecomastie het gevolg is van kanker, is soms duidelijk een knobbeltje onder of naast de tepelhof voelbaar. Zo’n knobbeltje is niet gevoelig en zit vast aan het onderliggende weefsel. Uit de tepel kan wat (bloederig) vocht vloeien.

Diagnose

De diagnose van gynaecomastie wordt gesteld op basis van de voorgeschiedenis en een lichamelijk onderzoek van de patiënt. Wanneer het vermoeden bestaat dat de gynaecomastie abnormaal is, wordt verdere diagnostiek verricht om de oorzaak op te sporen. Dit bestaat onder andere uit een bloedonderzoek om de leverfuncties, schildklierfunctie en de hormoonspiegels te bepalen, een röntgenfoto van de borst en het bevoelen van de testikels (zaadballen). Wanneer het vermoeden bestaat van borstkanker, kan een biopsie nodig zijn.

Behandeling

In de meeste gevallen van gynaecomastie is geen behandeling nodig. Wanneer de borsten niet hun normale omvang terugkrijgen, of wanneer de borsten esthetisch onacceptabel groot blijven, is een chirurgische borstcorrectie mogelijk. Bij abnormale gynaecomastie moet de onderliggende aandoening behandeld worden. Wanneer er sprake is van borstkanker dient de aangetaste borst te worden verwijderd.

Prognose

In veruit de meeste gevallen verdwijnt normale gynaecomastie bij pasgeborenen en jongens in de puberteit vanzelf. Op oudere leeftijd is er doorgaans alleen sprake van uiterlijke gevolgen en treden geen complicaties op.
Bij abnormale gynaecomastie is de prognose afhankelijk van de onderliggende oorzaak.

Meer informatie

www.operatieinfo.nl
Informatie van Surgical Patient Information Services en opgezet door nederlandse chirurgen (NL)

www.catharina-ziekenhuis.nl
Informatie van het Catharina ziekenhuis in Eindhoven (NL)

Heineman et al. Obstetrie en Gynaecologie. De voortplanting van de mens. Elsevier gezondheidszorg. Maarssen, 2002.

Dirk, I.J. (1991), The Breast, in: Sabiston, D.C., (ed), Textbook of Surgery, 14th edition, W.B. Saunders Company, London.

Drury, P.L., Howlett, T.A. (1999), Endocrinology, in: Kumar, P. & Clark, M. (eds), Clinical Medicine, 4th Ed, Harcourt Publishers Limited, London.

Murray, N. P. and M. J. Daly (1991). "Gynaecomastia and heart failure--adverse drug reaction or disease process?" Journal of Clinical Pharmacologic Therapy, vol. 16, no. 4, pp. 275-9.

Pilnik S. Common breast lesions. A photographic guide to diagnosis and treatment. Cambridge university press, Cambridge, 2003.