Hersenschade door bestraling

Inleiding

Bestraling (radiotherapie) is een van de behandelmogelijkheden van kanker. Hierbij wordt het gezwel behandeld met röntgen- of andere stralen. Bestraling kan aanleiding geven tot hersenschade, wat bestralingsencefalopathie wordt genoemd. Een encefalopathie is een algemene term voor ziekten van de hersenen.

Afhankelijk van het tijdstip na de bestraling waarop de eerste verschijnselen optreden, zijn er een acute, een subacute en een zich langzaam ontwikkelende vorm van hersenschade door bestraling. Bij de acute vorm ontstaan de eerste verschijnselen enkele dagen na de bestraling. Subacute bestralingsencefalopathie begint ongeveer twee weken tot drie à vier maanden na de bestralingsbehandeling. Bij de zich langzaam ontwikkelende vorm ontstaan de eerste verschijnselen pas maanden tot jaren na de bestraling.

Verschijnselen

De verschijnselen verschillen al naar gelang het type bestralingsencefalopathie en kunnen uiteenlopen van lichte hoofdpijn tot ernstige invaliditeit. Acute encefalopathie veroorzaakt verschijnselen als hoofdpijn, misselijkheid en sufheid. De subacute vorm geeft aanleiding tot sterke bewustzijnsveranderingen, coördinatieproblemen (ataxie), dubbelzien (diplopie) en stem- en spraakstoornissen (dysartrie). Bij de zich langzaam ontwikkelende vorm van bestralingsencefalopathie is er sprake van weefselafbraak in de hersenen, verhoogde druk in de schedel en afwijkende loopbewegingen.

Diagnose

De diagnose wordt gesteld op basis van het verhaal van de patiënt, de medische voorgeschiedenis en de verschijnselen. Het is vooral van belang of er bestraling van de hersenen heeft plaatsgevonden. Tevens wordt lichamelijk en aanvullend onderzoek verricht.

Behandeling

De behandeling van acute bestralingsencefalopathie bestaat uit het toedienen van bijnierschorshormonen (corticosteroïden). Deze middelen verminderen onder meer de zwelling. In geval van een subacute bestralingsencefalopathie gaan de verschijnselen meestal na een aantal weken vanzelf over en is behandeling niet nodig. Voor de verlate vorm bestaat nog geen andere behandeling dan een ondersteuning van de lichaamsfuncties.

Een mogelijke complicatie van bestralingsencefalopathie is progressieve degeneratie (verval of afbraak) van hersenweefsel. Hierdoor kunnen verschillende ernstige aandoeningen optreden en kan dementie of coma ontstaan, soms zelfs met overlijden tot gevolg.

Meer informatie

Meer informatie over geneesmiddelen kunt u vinden in de Geneesmiddelenatlas.

Informatie over bestraling van het dr. Bernard Verbeeten Instituut
www.verbeeten.nl

Informatie over bestraling bij kinderen
www.kinderkanker.nl
www.kinderneurologie.eu

(Engels) Crossen, J.R., Garwood, D., Glatstein, E. and Neuwelt, E.A. (1994), “Neurobehavioral sequelae of cranial irradiation in adults: a review of radiation-induced encephalopathy”, J Clin Oncol, vol. 12, no. 3, March, pp. 627-642 (USA)
www.ncbi.nlm.nih.gov

(Engels) Duffey, P., Chari, G., Cartlidge, N.E. and Shaw, P.J. (1996), “Progressive deterioration of intellect and motor function occurring several decades after cranial irradiation. A new facet in the clinical spectrum of radiation encephalopathy”, Arch Neurol, vol. 53, no. 8, August, pp. 814-818 (USA)
www.ncbi.nlm.nih.gov

Aminoff, M.J. (2000), Effect of Physical Agents on the Nervous System, in: Bradley, W.G., Daroff, R.B., Fenichel, G.M. and Marsden, C.D. (eds), Neurology in Clinical Practice, vol. 2, 3rd ed, Butterworth Heinimann, Oxford. (Engels)

Hahn, S.M. and Eli Glatstein (2001), Radiation Injury, in: Braunwald, E., Fauci, A.S., Kasper, D.L., Hauser, S.L., Longo, D.L. and Jameson, J.L. (eds), Harrison’s Principles of Internal Medicine, 15th ed, vol. 2, McGraw-Hill, New York. (Engels)