Bouw en functie van het netvlies

Inleiding

Het oog is een holle bal met aan de voorzijde een transparant vlies: het hoornvlies. Hierdoor kan licht naar binnen vallen. Via de pupil die de hoeveelheid instromend licht regelt en de lens die de lichtstralen bundelt, komt het licht op het netvlies terecht. Het netvlies wordt ook wel retina genoemd.

Het netvlies is een fijn en doorzichtig vliesje dat glad en strak als behangpapier, tegen de binnenwand van de oogbol kleeft. Het netvlies heeft een grote behoefte aan zuurstof en voedingsstoffen. Het wordt daarbij ondersteund door twee onderliggende vliezen: het retinaal pigmentepitheel en het vaatvlies.

Het netvlies bestaat uit zenuwvezels. Deze zenuwvezels bevatten miljoenen lichtreceptoren; de kegeltjes en de staafjes. Zij vangen het licht dat het oog binnenvalt op en zetten het om in elektrische signaaltjes. Deze signaaltjes worden door de oogzenuw naar de hersenen geleid en daar omgezet in een beeld. De plek in het netvlies waar de oogzenuw het oog verlaat (tevens de plek waar de bloedvaten van het netvlies het oog binnenkomen en weer verlaten), wordt de blinde vlek (discus nervi optici) genoemd. Op deze plek bevinden zich geen lichtreceptoren. Doordat de hersenen het gemiste stukje van het beeld zelf kunnen invullen, ontstaan er geen blinde vlekken in het gezichtsveld. Niet zover van de blinde vlek bevindt zich de gele vlek (macula). Op deze plek in het netvlies is de concentratie lichtreceptoren het hoogst; nergens anders in het netvlies liggen er zò veel lichtreceptoren zò dicht bij elkaar.

Kegeltjes en staafjes in het netvlies

De zenuwvezels in het netvlies bevatten miljoenen lichtreceptoren. Zij vangen het licht dat het oog binnenvalt op en zetten het om in elektrische signaaltjes die via de oogzenuw naar de hersenen gestuurd worden. Er zijn twee soorten lichtreceptoren: de kegeltjes en de staafjes. De kegeltjes zorgen ervoor dat wanneer gericht naar iets gekeken wordt hiervan een gedetailleerd en gekleurd beeld naar de hersenen gaat. De kegeltjes bevinden zich met name in één bepaald gebied in het netvlies: de gele vlek (macula). Deze plek beslaat nauwelijks 1 procent van het netvlies en heeft een hoge 'resolutie'. De overige 99 procent van het netvlies heeft een lage resolutie. Dit deel van het netvlies bevat dan ook vooral andere typen lichtreceptoren, de zogenaamde staafjes.

Deze staafjes zijn zeer belangrijk voor het krijgen van een breed gezichts- of blikveld. En dat is weer nodig om vormen en bewegingen opzij in beeld te ontdekken. Zonder zijzicht zouden we voortdurend tegen voorwerpen van opzij botsen en niet in de gaten hebben, wanneer er iets vanaf de zijkant onze richting opkomt. Ook in het donker zijn de staafjes belangrijk want dan werken de kegeltjes niet, maar de staafjes juist wel.

De kegeltjes en staafjes worden van voedingsstoffen voorzien door het onderliggende vaatvlies. Het retinaal pigmentepitheel dat tussen het netvlies en het vaatvlies ligt, zorgt voor het transport van deze voedingsstoffen naar de staafjes en de kegeltjes.

Gele vlek (macula) in het netvlies

In het centrum van het netvlies bevindt zich de gele vlek (macula). Het wordt de gele vlek genoemd omdat dit stukje netvlies een geel pigment bevat. De gele vlek beslaat nauwelijks één procent van de totale oppervlakte van het netvlies maar is het enige stukje van het netvlies dat een hoge concentratie kegeltjes bevat. Nergens anders in het netvlies liggen er zò veel kegeltjes zò dicht bij elkaar. Deze hoge concentratie kegeltjes maakt het mogelijk om fijne details en kleuren te kunnen zien. Die fijne details en kleuren zijn bijvoorbeeld nodig om te kunnen lezen, TV te kijken of gezichten te herkennen.

Retinaal pigmentepitheel

Dit is een laag cellen gelegen tussen het netvlies en het vaatvlies. Deze cellen zijn van buitengewoon belang voor de functie van het netvlies. Zo zorgen zij bijvoorbeeld dat kleine hoeveelheden vocht onder het netvlies weggepompt worden naar het daaronder gelegen vaatvlies. Dit om te voorkomen dat het netvlies door vocht los zou weken. Ook zijn ze zeer belangrijk voor het verwerken van afvalstoffen afkomstig van de kegeltjes en staafjes en dienen ze dus als een soort “vuilnisbak” die deze afvalstoffen opneemt en verwerkt. Bovendien maken de pigmentepitheelcellen vitamine A aan dat essentieel is voor de werking van de kegeltjes en staafjes. De pigmentepitheelcellen voorzien de lichtreceptoren ook van voedingsstoffen, afkomstig uit het vaatvlies.

Meer informatie

Informatie van de afdeling oogheelkunde van het Medisch Spectrum Twente
www.mstwente.nl