Overgang en hormoonbehandeling

Overgang en hormoonbehandeling: wat nu?

In 2003 werden in het gerenommeerde medische tijdschrift "The Lancet" de resultaten van de "Million Women Study" gepubliceerd. In dit Britse onderzoek werd aan een miljoen vrouwen tussen de 50 en 64 jaar die deelnamen aan het bevolkingsonderzoek op borstkanker gevraagd of zij, in verband met overgangsklachten, hormoonpreparaten gebruikten. Vervolgens werd 4 jaar lang bijgehouden wie van deze vrouwen borstkanker kreeg. De resultaten van dit onderzoek hebben voor nogal wat beroering gezorgd, want er werd een verhoogd risico op het ontstaan van borstkanker onder gebruikers van hormonen gevonden. Hormoongebruik leidt ook tot een verhoogd risico op hart- en vaatziekten, terwijl juist een gunstig effect verwacht was.
De afgelopen jaren zijn er meer studies gepubliceerd die op schadelijke bijwerkingen van hormoonbehandeling tijdens de overgang wijzen.

Resultaten

• Vrouwen die tijdens de overgang hormonen gebruiken hebben in deze periode gemiddeld ruim anderhalf keer zo veel kans om borstkanker te krijgen dan vrouwen die deze medicijnen niet gebruiken.
• De kans neemt toe als de hormonen meerdere jaren gebruikt worden, maar ook na één jaar is er al een verhoogd risico aantoonbaar.
• Het maakt niet uit op wat voor manier (tabletten, pleisters, implantaten etc.) de hormonen worden toegediend. Na het stoppen van het hormoongebruik daalt het risico op borstkanker weer.
• Na één jaar is het nog licht verhoogd maar binnen vijf jaar is geen verschil meer aantoonbaar, ook niet bij vrouwen die meer dan tien jaar hormonen gebruikt hebben.
• In tegenstelling tot wat verwacht was, blijkt hormoonbehandeling tijdens de overgang ook een verhoogde kans op hart- en vaatziekten (hartinfarct en beroerte) te veroorzaken. Bij oudere gebruiksters neemt de kans op dementie toe.

Gunstige effecten van hormoonbehandeling tijdens de overgang

Hormoonbehandeling heeft niet alleen maar nadelen. De gunstige effecten van deze behandeling zijn:

• Hormoonbehandeling helpt goed tegen opvliegers en zweetaanvallen en kan het (psychisch) welbevinden tijdens de overgang verbeteren.
• Er is een gunstig effect op het voorkomen van botontkalking (osteoporose). Dit effect verdwijnt echter snel na het staken van de hormoonbehandeling.
• Hormoonbehandeling verkleint de kans op het ontstaan van kanker van de dikke darm.

Deze voordelen zullen in de meeste gevallen echter niet opwegen tegen de hierboven beschreven schadelijke effecten van hormoongebruik.

Advies

Voor vrouwen die hormoonpreparaten gebruiken of overwegen om dit te gaan doen kunnen de volgende adviezen van belang zijn.

• Hormoongebruik komt alléén in aanmerking wanneer u last heeft van ernstige opvliegers en zweetaanvallen die u belangrijk hinderen in het dagelijks functioneren.
• Gebruik de medicijnen een half jaar en probeer daarna te stoppen om te beoordelen of verdere behandeling nog wel nodig is.
• Laat u goed voorlichten over de risico's.
• Het gebruik van hormoonhoudende crème of zetpillen in de vagina geeft zelden bijwerkingen.
• Informeer naar andere behandelingsmogelijkheden. In veel gevallen kan een gezonde leefstijl met goede voeding en voldoende beweging óók helpen om overgangsklachten te verminderen of te voorkomen.
• Het voorkomen van botontkalking is geen reden om hormonen te gaan gebruiken. Ook hier vormt lichaamsbeweging en genoeg kalk in de voeding meestal een goed alternatief.
• Wanneer u al enige tijd hormoontabletten gebruikt, overdenk dan of verder gebruik nog wel nodig is. Overleg dit eventueel met uw huisarts of specialist. Een goed moment om dit te doen is wanneer u een herhaalrecept aanvraagt.
• Wanneer u in het verleden hormonen hebt gebruikt hoeft u zich geen grote zorgen te maken. Het verhoogde risico op borstkanker verdwijnt vrij snel na het stoppen van de behandeling, óók wanneer u langdurig behandeld bent.

Meer informatie

Patiëntenbrief van het Nederlands Huisartsen Genootschap over de overgang

Patiëntenbrief van het Nederlands Huisartsen Genootschap over de behandeling van overgangsklachten

Informatie Centrum Gynaecologie (ICG)