Blindheid

Inleiding

Licht dat op het oog valt, passeert het hoornvlies en de lens, en wordt gecentreerd op het netvlies. Het aldus gevormde beeld wordt via de oogzenuw doorgegeven aan de hersenen. Als er ergens in het traject een beschadiging optreedt of sprake is van een afwijking, kan dit blindheid tot gevolg hebben.
Blindheid kan één of beide ogen betreffen en kan tijdelijk of blijvend zijn.

Oorzaak

Bij jonge mensen wordt blindheid meestal veroorzaakt door erfelijke afwijkingen of door letsel. Bij ouderen is blindheid vaak het gevolg van een degeneratieve ziekte, dit wil zeggen dat de normale functie van het oog langzaam achteruit gaat.
Wereldwijd is de meest voorkomende oorzaak van blindheid cataract (lenstroebeling). Andere oorzaken zijn onder meer glaucoom (een stijging van de druk binnen het oog), degeneratie van het netvlies en een tekort aan vitamine A.
De ogen kunnen ook worden aangetast door aandoeningen als een hoge bloeddruk en diabetes.
Snijwonden, brandwonden, vreemde voorwerpen en infecties kunnen eveneens blindheid veroorzaken, net als overmatig alcoholgebruik en overdoses cocaïne. In de tropen komt rivierblindheid voor, deze wordt veroorzaakt door een infectie met een draadworm, de onchocerca volvulus. Deze ziekteverwekker wordt door een vliegje overgebracht.

Tijdelijke blindheid

Blindheid kan ook tijdelijk optreden. Sneeuwblindheid bijvoorbeeld ontstaat wanneer de ogen zijn blootgesteld aan extreem fel licht en ultraviolette zonnestralen die door de sneeuw weerkaatst worden. Deze vorm van blindheid verdwijnt meestal weer snel.
Andere oorzaken zijn onder meer amaurosis fugax (door vaatkramp of een bloedprop wordt de bloedtoevoer naar het oog aangetast) en glasvochtbloeding (bloeding in het oog).
Bij conversieneurose (een psychische aandoening) is iemand blind omdat hij onbewust niet wil zien. Het gezichtsvermogen keert terug wanneer de neurose verdwijnt.
Aandoeningen die druk op de oogzenuw uitoefenen, kunnen gedeeltelijke of volledige blindheid veroorzaken. Deze blindheid verdwijnt meestal zodra de oorzaak van de druk (bijvoorbeeld een zwelling of ontsteking) wordt weggenomen.

Onderzoek en diagnose

Door een gezichtsscherpteonderzoek (bijvoorbeeld met een letterkaart) kan worden vastgesteld of het gezichtsvermogen geheel (blindheid) of gedeeltelijk (slechtziendheid) aangetast is.
Bij een gezichtsveldonderzoek wordt onderzocht welke delen van het gezichtsveld nog functioneren of zijn uitgevallen.
De oogdruk is eenvoudig met een speciaal apparaat te meten.
Met een oogspiegel of een spleetlamp kan een arts het inwendige van het oog onderzoeken op afwijkingen. Hiertoe wordt het oog vaak ingedruppeld met een stof die de pupil verwijdt.
Soms is elektrofysiologisch onderzoek nodig (bijvoorbeeld een VER = Visual Evoked Response) om te controleren of de signalen van het netvlies de hersenen bereiken.
Met behulp van een fluorescine-angiogram, een onderzoek waarbij een gele, fluorescerende kleurstof in een ader wordt gespoten, kunnen er foto’s van het oog gemaakt worden. Aan de hand van deze foto's kan de kwaliteit van de bloedvaten van het netvlies bekeken worden.

Behandeling

Blindheid kan in veel gevallen worden behandeld of voorkomen als de oorzaak tijdig wordt vastgesteld.
Cataract kan worden behandeld door de troebele lens te verwijderen en te vervangen door een kunstlens.
Er zijn geneesmiddelen om de druk in het oog te verlagen (glaucoom) en aandoeningen als hoge bloeddruk en diabetes mellitus onder controle te houden.
Een hoornvliestransplantatie behoort tegenwoordig ook tot de mogelijkheden. Aan een beschadigd netvlies is niets meer te doen, wel kan verslechtering voorkomen worden.
Ook voor de degeneratieve oogziekten is nog geen goede behandeling beschikbaar, wel kan laserbehandeling in sommige gevallen verdere achteruitgang afremmen of voorkomen.

Hulp bij blijvende blindheid

Blind worden grijpt diep in het (dagelijks) leven in. Er zijn veel instellingen en bureaus die speciale diensten en opleidingen voor blinden en slechtzienden aanbieden om hen in staat te stellen een zo zelfstandig mogelijk leven te leiden. Denk bijvoorbeeld aan revalidatie van mensen die recent blind zijn geworden, speciale hulpmiddelen, onderricht in braille (een speciaal schrift voor blinden en slechtzienden), blindenbibliotheken met op band ingesproken boeken en training van geleidehonden.
Nieuwe technieken voor alternatieve manieren van zien zijn in ontwikkeling. Denk bijvoorbeeld aan elektronische wandelstokken die piepen en beeldvorming door elektrische stimulatie van de gezichtscentra in de hersenen.

Meer informatie

www.anvvb.nl (12 maart 2003) Website van de Algemene Nederlandse Vereniging ter Voorkoming van Blindheid, met veel links naar andere hulpverleningsinstanties

www.bartimeus.nl (12 maart 2003) Grote Nederlandse hulpverleningsinstantie op het gebied van blindheid en slechtziendheid.

www.blind.net/blindind.htm (12 maart 2003) Amerikaanse site met veel algemene informatie over blindheid en oogziekten