Laxeermiddelen

Inleiding

Een laxeermiddel wordt gebruikt bij verstopping (obstipatie) in de darmen, omdat het middel de ontlasting in de dikke darm zachter maakt. Deze zachte ontlasting kan gemakkelijker het lichaam verlaten. Verstopping kan vele oorzaken hebben: te weinig drinken, verkeerde eetgewoonten of gebrek aan beweging, maar kan ook het gevolg zijn van een bepaalde darmaandoening of medicijngebruik. Vaak kan aanpassen van eet- en drinkgewoonten en meer lichaamsbeweging verstopping al verhelpen. Soms zijn laxeermiddelen nodig. Het is onverstandig langdurig laxeermiddelen te gebruiken, zeker wanneer de oorzaak van de verstopping nog niet duidelijk is.

Werking

Er zijn verschillende soorten laxeermiddelen:

• Volumevergroters absorberen water zodat het volume van de ontlasting toeneemt.
• Osmotische laxeermiddelen voorkomen dat de darm water absorbeert, zodat het volume van de ontlasting toeneemt.
• Contactlaxeermiddelen zetten aan tot darmcontracties, zodat de ontlasting sneller de darm passeert en de darm minder water kan absorberen.
• Glijmiddelen maken de ontlasting weker zodat ze gemakkelijker door de darm kan worden getransporteerd.
• Daarnaast bestaan er middelen die de ontlasting verzachten. Deze werken doordat ze de ontlasting vochtiger maken en afbreken in kleinere deeltjes.

Meest gebruikte laxeermiddelen

Volumevergroters zijn onder meer methylcellulose en zemelen. Osmotische laxeermiddelen zijn bijvoorbeeld lactulose en zouten van magnesiumsulfaat en magnesiumhydroxide. Stimulerende of contactlaxeermiddelen zijn onder meer bisacodyl en senna. Paraffine wordt gebruikt als glijmiddel  en een middel dat de ontlasting verzacht, is onder andere natriumdocusaat.

Toepassing

Verstopping is de meest voorkomende reden om laxeermiddelen te gebruiken. Ze worden ook toegepast als voorbereiding op operaties en onderzoeken waarbij de darmen leeg moeten zijn.

Wijze van inname

De meeste laxeermiddelen worden via de mond ingenomen, in de vorm van een tablet, drank of poeder. In die gevallen waar orale laxeermiddelen geen verlichting bieden, wordt soms een laxeermiddel in de vorm van een zetpil toegediend. Daarbij wordt het middel via de anus in de endeldarm ingebracht.

Veiligheid

Het is belangrijk de normale prikkel tot ontlasten de tijd te gunnen. Het is niet nodig iedere dag ontlasting te hebben.
De meeste laxeermiddelen zijn betrekkelijk veilig en kunnen tijdelijk of met tussenpozen worden gebruikt als hulpmiddel bij verstopping. Ze kunnen echter ongewenste effecten hebben. Aan het gebruik van laxeermiddelen kan het lichaam wennen, zodat de darm “lui” wordt. Vezelrijk voedsel in combinatie met een ruime vochtinname is een natuurlijker hulpmiddel als laxeermiddelen bij verstopping. Voorbeelden van vezelrijk voedsel zijn onder meer volkoren graanproducten, bonen, vruchten en groenten.

Schade en misbruik

Laxeermiddelen zijn verslavend en overmatig gebruik van laxeermiddelen kan schadelijk zijn. Met name de stimulerende of contactlaxeermiddelen, zoals senna, kunnen op langere termijn de darm beschadigen. Ook kunnen hevige buikpijn, een opgeblazen gevoel in de buik, gasvorming, misselijkheid en soms braken optreden. In ernstige gevallen kunnen braken en diarree tot uitdroging leiden en kunnen hartritmestoornissen (aritmie) ontstaan. Soms worden laxeermiddelen misbruikt in het kader van een eetstoornis, zoals anorexia nervosa. Laxeermiddelen zijn ook niet geschikt als hulpmiddel bij het lijnen.
Als u niet met de laxeermiddelen kunt stoppen of wanneer ze na enkele dagen niet het gewenste effect hebben, is het verstandig een arts te raadplegen.

Meer informatie

Informatie over laxeermiddelen bij obstipatie van het Nederlands Huisartsen Genootschap
nhg.artsennet.nl

Palmer, K.R., Penman, D.I. 1999, ‘Diseases of the alimentary tract and pancreas’, in Davidson’s Principles and Practice of Medicine, eds C.

Haslett, E.R.E. Chilvers, J.A.A. Hunter & N.A. Boon, Harcourt Publishers Limited, London.

Rang, H.P., Dale, M.M. and Ritter, J.M. 1999, ‘The gastrointestinal system’, in: Pharmacology, 4^th edn, Harcourt Publishers Limited, London.