Kinkhoest

Inleiding

Kinkhoest ofwel pertussis is een infectieziekte van de bovenste luchtwegen die wordt veroorzaakt door de bacterie Bordetella Pertussis. De aandoening komt vooral voor bij kinderen en tieners maar kan ook optreden bij volwassenen. Kinkhoest is zeer besmettelijk, heeft veel mogelijke complicaties en kan zelfs dodelijk zijn. Vaccinatie tegen kinkhoest is daarom opgenomen in het Rijksvaccinatieprogramma. Bij gevaccineerde personen kan kinkhoest alsnog optreden, maar deze heeft dan wel een milder verloop

Voorkomen

Kinkhoest komt vooral voor in landen waar kinderen niet standaard worden gevaccineerd tegen deze aandoening. In Nederland worden kinderen in hun eerste levensjaar vier keer tegen kinkhoest ingeënt en op de leeftijd van vier jaar nog een keer.
De laatste jaren neemt het aantal gevaccineerde tieners met kinkhoest toe. Tegenwoordig worden de meeste besmettingen met kinkhoest gezien tussen de tien en veertien jaar. Een paar jaar geleden was dit nog tussen de een en vier jaar. Dit komt waarschijnlijk doordat de bescherming van het kinkhoestvaccin in de loop der jaren is verminderd. Daarnaast is mogelijk een verandering van de kinkhoestbacterie opgetreden waardoor de vaccinatie minder effectief is.

Besmetting

Besmetting vindt plaats via vochtdruppeltjes uit de neus of mond die zich door de lucht verspreiden na hoesten of niezen. Baby’s hebben de grootste kans op besmetting omdat zij het meest vatbaar en kwetsbaar zijn.
De periode tussen de besmetting en de eerste verschijnselen is meestal zeven tot tien dagen. Kinkhoest is echter al besmettelijk voordat de kenmerkende verschijnselen optreden.

Verschijnselen

Kinkhoest begint met verkoudheidsverschijnselen zoals niezen, lichte temperatuursverhoging, snotneus en prikkelhoest. Ongeveer twee weken later ontstaan hevige, plotseling opkomende hoestbuien die vaak eindigen met een lange gierende ademhaling. Helder, taai slijm wordt hierbij opgehoest, soms tot aan overgeven toe. Door een hoestaanval kan een hevige benauwdheid optreden die mogelijk zelfs leidt tot blauw aanlopen. Daarnaast zijn de hoestbuien uitputtend, waardoor de kracht om te drinken bij jonge kinderen kan afnemen.
Na enkele weken worden de hoestbuien minder heftig, maar het hoesten kan drie tot vier maanden blijven bestaan. Iemand die kinkhoest heeft doorgemaakt, is daarna geruime tijd tegen de ziekte beschermd.
Kinkhoest kan ernstige complicaties veroorzaken. Door langdurig en heftig hoesten kunnen zuurstoftekort en hersenbloedingen ontstaan, met hersenletsel tot gevolg. Ook de longen kunnen blijvende schade oplopen. Vooral voor baby’s kan kinkhoest dodelijk zijn vanwege de kans op een ademstilstand.

Diagnose

De diagnose wordt gesteld op basis van de medische voorgeschiedenis, verschijnselen en een lichamelijk onderzoek. Tevens kan door bloedonderzoek en een keeluitstrijkje de diagnose worden bevestigd. Kinkhoest is soms moeilijk vast te stellen, vooral als de gebruikelijke verschijnselen ontbreken.
Wanneer iemand een acute luchtwegaandoening heeft en al meer dan twee weken hoest, moet daarom altijd rekening worden gehouden met kinkhoest.

Behandeling

Kinkhoest gaat vanzelf over, al duren de hoestaanvallen vaak maanden. Rust kan ervoor zorgen dat minder hoestaanvallen optreden. Op het moment dat kinkhoest wordt herkend, is de meest besmettelijke periode al verstreken en heeft besmetting van anderen vaak al plaatsgevonden. Het heeft daarom geen zin een kind met kinkhoest thuis te houden. Naar school of het kinderdagverblijf gaan is geen probleem. Wel is het zinvol om de besmetting daar te melden, zodat andere ouders gewaarschuwd zijn en eventuele kinkhoest bij hun kind kunnen herkennen. Als er kans is op besmetting van baby’s die nog niet volledig zijn ingeënt of vrouwen die meer dan 34 weken zwanger zijn, is het raadzaam contact met de huisarts op te nemen.
Een behandeling met antibiotica heeft geen effect op de duur en ernst van de verschijnselen. Wel kunnen antibiotica, wanneer vroegtijdig gegeven, de besmettelijke periode verkorten. Het gebruik van hoestdranken, slijmoplossende of hoestonderdrukkende middelen heeft weinig effect. De hoestbuien worden er niet minder hevig of frequent door en de kinkhoestperiode duurt even lang.

Voorzorgsmaatregelen

Bij reizen met jonge kinderen naar een land waar kinkhoest veel voorkomt, is het raadzaam ervoor te zorgen dat ze alle vaccinaties hebben gehad. Op het consultatiebureau kan informatie worden verkregen over wanneer kinderen bepaalde vaccinaties krijgen.
Iemand die in aanraking komt met kinkhoest maar nog niet alle DKTP-vaccinaties heeft gehad, moet direct de ontbrekende vaccinaties krijgen. Indien wel alle vaccinaties zijn toegediend maar de laatste meer dan drie jaar geleden is, wordt een herhalingsvaccinatie gegeven.

Meer informatie

Informatie van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
http://www.rivm.nl Kinkhoest
http://www.rivm.nl Rijksvaccinatieprogramma

Informatie van het Nederlands Huisartsen Genootschap
http://nhg.artsennet.nl

Informatie van het Nederlands Vaccin Instituut
http://www.nvi-vaccin.nl/