Neurologische aandoeningen

Inleiding

Aandoeningen van het zenuwstelsel worden ook wel neurologische aandoeningen genoemd. Neurologie is de wetenschap die zich bezighoudt met de structuur, de functies en afwijkingen van het zenuwstelsel: de hersenen, de hersenzenuwen, het ruggenmerg, de ruggenmergzenuwen het autonome zenuwstelsel en alle andere zenuwen. Deze structuren zijn opgebouwd uit miljarden zenuwcellen (neuronen) andere cellen die deze zenuwcellen ondersteunen. Al deze zenuwcellen bestaan uit een cellichaam met uitlopers (dendrieten) die signalen van andere zenuwcellen opvangen. Verder heeft elke zenuwcel een staart, het axon, waarmee signalen kunnen worden doorgegeven aan andere zenuwcellen. Wanneer deze dendrieten en axonen heel lang zijn, vormen ze zenuwen. Deze zenuwen kunnen gevoel waarnemen vanuit de lichaamsdelen en organen richting de hersenen. Ze heten dan sensibele zenuwen. Ook kunnen ze voor beweging zorgen vanuit de hersenen naar de lichaamsdelen en organen. Ze heten dan motorische zenuwen.

Het doel van deze structuren en netwerken is het lichaam zo goed mogelijk coördineren. Wanneer er stoornissen zijn in (één van deze) structuren, gaat de coördinatie niet goed en vallen er lichaamsfuncties uit: een neurologische aandoening.

Oorzaken van aandoeningen van de hersenen

Een hersenaandoening kan onder meer het gevolg zijn van:

• een (bacteriële of virale) infectie, met als gevolg een hersenvliesontsteking, een hersenabces, encefalitis (ontsteking van de hersenen zelf);
• infectie tijdens de zwangerschap (rode hond, toxoplasmose), met als gevolg beschadiging van de ongeboren baby;
• een (goedaardige of kwaadaardige) tumor;
• degeneratie van zenuwweefsel, met als gevolg dementie of MS;
• een verstoorde bloedtoevoer naar delen van het zenuwstelsel, met als gevolg een beroerte (hersenbloeding of infarct);
• druk van weefsel door een bloeding of hoofdletsel.

Oorzaken van aandoeningen van het ruggenmerg

Mogelijke oorzaken van aandoeningen van het ruggenmerg zijn onder meer:

• een infectie waaronder polio (een virusinfectie) en syfilis (een bacteriële infectie), met als gevolg aantasting van het ruggenmerg (komt weinig voor in het Westen);
• tumor of breuk (fractuur) van de wervelkolom - waar het ruggenmerg doorheen loopt- met als gevolg samendrukking (compressie) van het ruggenmerg;
• een geblokkeerde slagader, waardoor het deel van het ruggenmerg dat door deze aders van bloed werd voorzien, afsterft;
• vernauwing van de ruggenmergholte. Dit kan aangeboren zijn of later ontstaan. Ook een vernauwing leidt tot compressie van het ruggenmerg;
• een tekort aan cobalamine, één van de B-vitaminen, kan eveneens leiden tot beschadiging van het ruggenmerg.

Er zijn ook aandoeningen met onbekende oorzaak, zoals de motor-neuronziekte. Motorneuronen zijn zenuwcellen die prikkels doorgeven van de hersenen en het ruggenmerg naar de spieren. ALS (amyotrofische lateraal sclerose) valt bijvoorbeeld onder deze ziektegroep.

Oorzaken van aandoeningen van de zenuwen

Zenuwaandoeningen noemt men ook wel neuropathieën. Voorbeelden hiervan zijn:

• erfelijke stoornissen zoals de ziekte van Charcot-Marie-Tooth en ataxie van Friedreich;
• stofwisselingsziekten zoals bij suikerziekte (diabetes mellitus), schildklierziekten, nierziekten;
• stoornissen die veroorzaakt worden door toxische stoffen (alcohol, industriële gifstoffen, pesticiden);
• het syndroom van Guillain-Barré;
• behandeling bij bepaalde vormen van kanker.

Diagnose

Welke onderzoeken worden uitgevoerd, hangt af van de aandoening. Er bestaat een heel scala aan mogelijke onderzoeken, maar welke onderzoeken noodzakelijk zijn, verschilt van patiënt tot patiënt. Soms volstaan enkele simpele onderzoeken. De arts kan u daar meer over vertellen.

Tot de mogelijkheden behoren röntgenfoto's van de schedel en de wervelkolom, een CT-scan (computertomografie) en/of een MRI-scan van de hersenen en het hele ruggenmerg. Met een elektromyografie (EMG) kan de snelheid worden bepaald waarmee de zenuwen informatie doorgeven. Ook kan een klein monster worden genomen van een aangetaste zenuw (zenuwbiopsie) voor microscopisch onderzoek.
Daarnaast kan onderzoek worden gedaan naar de bloedsuikerspiegel, de werking van schildklier, lever en nieren, infecties door virussen (hepatitis B) of bacteriën (syfilis) en de aanwezigheid van zware metalen in de urine. Verder kan de hersenvloeistof (liquor cerebrospinalis) worden onderzocht op een infectie.

Behandeling

De behandelmogelijkheden hangen af van het type aandoening, de precieze oorzaak en de ernst ervan

Meer informatie

www.neurologie.nl
Nederlandse vereniging van neurologie

Allen, C.M.C., Lueck, C.J. 1999, "Diseases of the nervous system", in Davidson's Principles and Practice of Medicine, eds C. Haslett, E.R.E. Chilvers, J.A.A. Hunter, & N.A. Boon, 18th edn, Churchill, Livingstone, London.

Clarke, C.R.A. 1999, "Neurological disease", in Clinical Medicine, eds P. Kumar & M. Clark, 4th edn, Harcourt Publishers Limited, Edinburgh, London.

Jones, C. T. et al 1993, "Cu/Zn superoxide dismutase (SOD1) mutations and sporadic amyotrophic lateral sclerosis", Lancet, vol. 342, pp. 1050-1051.