Niet-ingedaalde zaadbal

Oorzaken

Pas in de zevende maand van de zwangerschap dalen de testes vanuit de buik in het scrotum in. Alleen daar kunnen zij zich volledig ontwikkelen en normaal functioneren.
Het indalen van een testis is een complex proces en elke verstoring leidt ertoe dat dit stopt. Dan blijft een testis ergens langs de indalingsroute achter, meestal in het lieskanaal maar soms in de buikholte. Dit noemen we een onvolledig ingedaalde testis. Soms komt die buiten de indalingsroute terecht: ectopische testis. Een heel enkele keer dalen beide testes niet in, deze aandoening heet cryptorchisme.

Risicogroepen

Niet-ingedaalde testis komt logischerwijs meestal voor bij te vroeg geboren jongetjes, vaak hebben zij ook een laag geboortegewicht. Een enkele keer hebben normale, voldragen baby’s cryptorchisme. Er zijn aanwijzingen dat er een erfelijke aanleg in het spel is, omdat de aandoening ook voorkomt bij een klein percentage van de vaders.

Diagnose

Meestal ontdekken de ouders het dat het scrotum van hun baby niet twee testes bevat. Tijdens het lichamelijk onderzoek voelt de arts hoeveel testes het scrotum bevat en of er misschien sprake is van een retractiele testis. Dit is een testis die met de hand in het scrotum kan worden gebracht. Een retractiele testis daalt meestal tijdens de puberteit alsnog in het scrotum in en hoeft meestal niet behandeld te worden. Een niet-ingedaalde testis daalt meestal niet meer spontaan in en moet dus worden behandeld.
Heel soms blijft tijdens de zwangerschap de ontwikkeling van de testis aan één of beide zijden achterwege. Dan is er dus geen testis om in te dalen. Deze situatie is moeilijk van cryptorchisme te onderscheiden. Als de testis bij betasting niet in scrotum of de liesstreek voelbaar is, moet nader onderzoek worden verricht naar de plaats van de testis. Met een echografisch onderzoek is een testis in het lieskanaal op te sporen. Voor onderzoek naar een testis in de buikholte is een MRI- of CT-scan nodig. Bij kleine kinderen zijn deze onderzoeken moeilijk uit te voeren. Een kijkoperatie (laparoscopie) biedt meer zekerheid. Bovendien kunnen dan eventueel een biopsie en een chirurgische ingreep worden uitgevoerd. De biopsie geeft uitsluitsel of de testis normaal en functioneel is.

Behandeling

Als een niet-ingedaalde testis verder geen afwijkingen vertoont, wordt hij chirurgisch naar het scrotum gebracht en daar vastgezet orchidopexie. Bevindt de testis zich aan de oppervlakte, bijvoorbeeld in het lieskanaal, dan wordt er een kleine insnijding in de huid gemaakt voor de orchidopexie. Bij een testis in de buikholte wordt de orchidopexie via een kijkoperatie uitgevoerd. Soms bevindt de testis zich te hoog in de buikholte en kan de orchidopexie niet in één stap worden uitgevoerd. Dan wordt de testis eerst vrijgemaakt van zijn bloedtoevoer en zodanig verplaatst dat hij later bij een tweede operatie omlaag in het scrotum kan worden gebracht. Deze tweede operatie wordt binnen zes maanden na de eerste uitgevoerd.
Als een testis niet levensvatbaar blijkt te zijn, wordt hij verwijderd (orchidectomie). Is de andere testis wel ingedaald en normaal, dan verdient het aanbeveling deze aan de scrotumhuid vast te zetten om de kans op torsie (draaiing) op latere leeftijd te verkleinen.

Complicaties chirurgie

Na een testisoperatie kunnen er bloedingen en infecties ontstaan. De vruchtbaarheid kan nooit worden gegarandeerd, doordat een niet-ingedaalde testis vaker niet vruchtbaar is dan een normale testis. Een orchidopexie verhoogt wel de vruchtbaarheidskansen.

Complicaties niet-ingedaalde testis

In het scrotum is de temperatuur ideaal (lager dan de lichaamstemperatuur) voor de verdere ontwikkeling van de testes. Als een testis zich op een andere plaats bevindt, heeft dit gevolgen voor zijn ontwikkeling en daarmee ook voor de productie van spermacellen en vruchtbaarheid op latere leeftijd. Voor de productie van voldoende testosteron is het noodzakelijk dat de testis een normale omvang heeft en dat de testiscellen gezond zijn. Een niet-ingedaalde testis is vaak slecht ontwikkeld, waardoor de productie van spermacellen ernstig wordt verstoord.
Dit kan een reden van onvruchtbaarheid zijn.
Door de afwijkende locatie van de testis op een plaats met een hogere temperatuur wordt de kans op het ontstaan van tumoren eveneens verhoogd. Ongeveer tien procent van de testistumoren komt voor bij patiënten met een geschiedenis van niet-ingedaalde testis. Om deze reden is het aan te raden een niet-functionele testis chirurgisch te verwijderen.
De kans op torsie (draaiing) is bij een niet-ingedaalde testis groter. Dit komt doordat de aandoening gepaard gaat met misvormingen van de testis en de omringende structuren. Een niet-ingedaalde testis gaat eveneens vaker gepaard met een zogenoemde liesbreuk. Een liesbreuk is het gevolg van een zwakke plek in de wand van de onderbuik.
Om problemen te voorkomen, adviseren de meeste urologen een orchidopexie of orchidectomie te laten uitvoeren wanneer het kind één tot anderhalf jaar oud is of zelfs eerder, voordat de kiemcellen (die spermacellen produceren) beschadigd raken.

Meer informatie

Informatie over niet- ingedaalde zaadbal (urolog)
www.urolog.nl

Fowler, C. (2000), The testis and scrotum, in: Russell, R.C.G., Williams, N.S. & Bulstrode, C.J.K. (eds), Bailey & Love’s short practice of surgery, 23rd ed, Arnold, London.

Godbole, P. P, Morecroft, J. A, & Mackinnon, A. E. (1997), “Laparoscopy for the impalpable testis”, British Journal Of Surgery, vol.84, no.10, pp.1430-1432.

Khatwa, U. A, & Menon, P. S. (2000), “Management of undescended testis”, Indian Journal Of Pediatrics, vol.67, no.6, pp.449-454.

Rajfer, J. (1992), Congenital Anomalies of the Testis, in: Walsh, P. C, Retik, A. B, Stanley, T. A, et al, (eds) Campbell’s Urology, 6th ed, W. B. Saunders, Philadelphia.