Wervelkolomoperaties

Inleiding

Wervelkolomchirurgie is een type neurochirurgie dat wordt toegepast bij afwijkingen in de wervelkolom, de wervels, de tussenwervelschijven (kraakbeenschijven tussen de wervels) en het ruggenmerg, met inbegrip van de zenuwen in de hals en de rug. Wervelkolomchirurgie omvat alle operaties die nodig zijn in dit gebied.

Medische indicatie voor wervelkolomoperaties

Over het algemeen is een operatie raadzaam als andere behandelmethoden, zoals bedrust, pijnstillers (analgetica), fysiotherapie en oefeningen geen succes hebben gehad. Een operatie is niet zaligmakend en heeft verschillende risico’s. Wanneer andere, niet-invasieve, behandelingen geen resultaat hebben, kan een operatie worden overwogen. Bij sommige aandoeningen is operatie echter eerste keuze. Een voorbeeld is wanneer het ruggenmerg acuut bekneld wordt en er sprake is van toenemend gevoelsverlies in het rijbroekgebied en incontinentie. Dit heet het cauda equinasyndroom. Hierbij is acuut een operatie geïndiceerd om verdere schade te voorkomen.

De wervelbogen die het ruggenmerg rondom bedekken zijn de laminae. Een lamina kan ook op de ruggenmergzenuwen ter plaatse drukken en moet dan worden verwijderd (laminectomie). De tussenwervelschijven kunnen uitstulpen (hernia) en zo een zenuw beknellen; ze kunnen worden hersteld door middel van een discectomie.

Een operatie is op korte termijn noodzakelijk bij de behandeling van geboorteafwijkingen als spina bifida, spina bifida occulta, meningokèle and meningomyelokèle.

Andere redenen om (op termijn) te opereren zijn een vernauwing van de ruimte tussen de wervels (spinale stenose), wervelfracturen, tumoren, met pus gevulde holten (abcessen) en met bloedstolsels gevulde holten.

Ook zenuw- en ruggengraatletsel ter hoogte van de hals, de borstkas of ter hoogte van de lumbale en sacrale wervels, bijvoorbeeld na een trauma, kan een reden zijn voor operatie. Dit is echter sterk afhankelijk van het type breuk, de locatie en het wel of niet gepaard gaan met zenuwletsel. In bepaalde gevallen kan er gekozen worden voor een functionele behandeling (bedrust en oefeningen).

Procedure van wervelkolomoperaties

De aard van de ruggenmergaandoening of -afwijking is bepalend voor de keuze en locatie van de operatie. Wervelkolomoperaties vinden plaats nadat de patiënt onder algehele of lokale anesthesie (narcose) is gebracht.

Bij een wervelkolomoperatie ter hoogte van de nek (cervicaal niveau) waarbij één enkele tussenwervelschijf is betrokken, kan die schijf via een snede (incisie) aan de voor- of achterkant van de hals worden verwijderd. Als er meer dan één tussenwervelschijf moet worden verwijderd, moeten de botten van de wervelkolom daarna gewoonlijk aan elkaar worden gezet omwille van de stabiliteit. Bij de benadering van voren wordt er bot ingebracht in de ruimte die eerst werd ingenomen door de schijf. Daarna worden er metalen platen in de wervels geschroefd om die te immobiliseren. Bij de benadering vanuit de nek worden de wervels door middel van staven met elkaar verbonden.

Bij een vernauwing van de ruimte tussen de wervels is gewoonlijk een ingrijpende operatie nodig. De druk op de ruggenmergzenuwen en het ruggenmerg moet worden verlicht. Ook dit kan zowel vanaf de voorkant als vanaf de achterkant plaatsvinden. Het deel van de wervelkolom ter hoogte van de nek kan instabiel worden als er te veel bot is verwijderd. Het kan dan nodig zijn om de resterende delen botweefsel met elkaar te verbinden. Hiervoor worden bot en metalen platen, staven (harrington-staven) of metalen kooiconstructies gebruikt. Het bot dat ter opvulling dient, kan van de patiënt zelf afkomstig zijn (bottransplantatie).

Bij operaties ter hoogte van de onderrug wordt een incisie gemaakt in de huid boven het aangedane gebied in de onderrug (lumbale wervels). Tegelijk met verwijdering van de lamina (laminectomie) wordt het weefsel weggesneden dat op de zenuw of het ruggenmerg drukt. De opening waar de zenuw doorheen loopt, wordt verwijd om te voorkomen dat de zenuw weer bekneld raakt.

Lumbale microdiscectomie is een operatie van de wervelkolom ter hoogte van de onderrug waarbij een chirurgische microscoop en microchirurgische technieken worden toegepast. Daarvoor is slechts een heel kleine incisie nodig en het enige dat hoeft te worden verwijderd is het deel van de tussenwervelschijf dat op de ruggenmergzenuw drukt.

Bij afwijkingen als spina bifida of meningokèle wordt operatief ingegrepen. Zo’n operatie vindt gewoonlijk plaats binnen 24 uur na de geboorte om het risico op infectie, zwelling en verdere schade te beperken. Wanneer er sprake is van een myelomeningokèle, is er ook vaak sprake van een waterhoofd. De behandeling bestaat uit het aanbrengen van een buisje (shunt) dat het vocht uit de hersenen naar de buikholte laat afvloeien (ventriculoperitoneale shunt). Deze ingreep vindt plaats een paar dagen na de operatie van de myelomeningokèle. Als de neurologische functies van de baby echter steeds verder achteruitgaan, kunnen beide ingrepen tegelijk plaatsvinden.

Resultaat van wervelkolomoperaties

Het resultaat van wervelkolomchirurgie varieert al naar gelang de reden voor de operatie en de ernst van het probleem. Volledig herstel neemt doorgaans vier tot vijf weken in beslag. Lichamelijke inspanning, zoals het tillen van zware voorwerpen, moet tot maanden na de operatie worden uitgesteld of helemaal achterwege worden gelaten. Na de operatie wordt patiënten aangeraden te zorgen voor een goede gezondheid, spierkracht en een correcte lichaamshouding; daarnaast moeten zij zowel voldoende rust nemen als aan lichaamsbeweging doen. Hierdoor wordt onnodige belasting van de wervelkolom en de spieren voorkomen.
Bij microchirurgie (microdiscectomie) neemt het herstel doorgaans veel minder tijd in beslag dan bij de traditionele lumbale chirurgie.

Complicaties van wervelkolomoperaties

De complicaties die na een wervelkolomoperatie optreden, kunnen zowel aan de operatie zelf als aan de anesthesie te wijten zijn, of aan beide. De leeftijd en de algemene gezondheidstoestand van de patiënt spelen hierbij een belangrijke rol. Complicaties van de operatie zelf zijn onder meer bloedingen, infectie, verlamming door zenuwbeschadiging, stolselvorming, spierslapte, verlies van controle over de blaas of de darmen, overmatige vochtophoping en verhoogde druk in de hersenen (hydrocefalus). De vliezen rond de hersenen en het ruggenmerg (meninges) kunnen geïnfecteerd raken (meningitis). Ook bestaat er na de operatie een verhoogd risico op infectie van de urinewegen. Behandeling hiervan bestaat uit antibiotica.

Om het risico van stolselvorming in de bloedvaten (diepe veneuze trombose) te beperken, worden operatiepatiënten aangemoedigd al de eerste of tweede dag na de operatie te lopen. Bewegen zorgt er namelijk voor dat de spierpomp werkt: het bloed wordt vanuit de ledematen sneller teruggevoerd naar het hart door de spierbewegingen. Het bloed staat hierdoor minder stil (stase) en er is minder kans op stolselvorming.

Eventueel ontstane scheuren in de dura mater (het taaie vlies dat de buitenkant van het centrale zenuwstelsel omgeeft) door de operatie moeten worden hersteld om lekkage van hersenvocht na de operatie te voorkomen.

Meer informatie

Informatie over wervelkolomoperaties
www.cwz.nl
www.nvvn.org (spondylodese)
www.nvvn.org (hernia)

Informatie over de wervelkolom
nl.wikipedia.org/wiki/Ruggengraat

(Engels) Informatie en afbeelding bij wervelkolomoperaties ter hoogte van de nek (USA)
www.nlm.nih.gov

(Engels) Informatie en afbeelding bij wervelkolomoperaties ter hoogte van de onderrug (USA)
www.nlm.nih.gov

(Engels) Overwegingen voor een rugoperatie (USA)
www.mayoclinic.com

(Engels) Informatie en afbeelding van een operatie bij een meningocele (USA)
www.nlm.nih.gov

Wang, J.C., et al (1999),”The outcome of lumbar discectomy in elite athletes.” Spine, vol. 24, pp. 570

Weinstein, P.R. and Hoff, J.T., (2003), Intervertebral Disk Disease in: Way, L.W. and Doherty, G.M. (eds) Current Surgical Diagnosis and Treatment,11th ed., McGraw-Hill, U.S.A.