Pneumokokken-vaccinatie

Inleiding

In Nederland is de pneumokokken-vaccinatie sinds 2006 opgenomen in het Rijksvaccinatieprogramma. Kinderen krijgen deze vaccinatie tegelijk met de inenting tegen DKTP-HIB (-HepB) vaccinatie, in de tweede, derde, vierde en elfde maand. De vier vaccinaties geven langdurige bescherming tegen pneumokokken. Ziekte door deze bacterie kan leiden tot levensbedreigende ziekten zoals, meningitis (hersenvliesontsteking) , sepsis (bloedvergiftiging) en een pneumonie (longontsteking). Daarnaast zijn pneumokokken ook belangrijke veroorzakers van middenoorontsteking, ontsteking van de neusbijholtes en bronchitis.

Verschijnselen

Pneumokokken zitten voornamelijk achter in de keel bij gezonde kinderen en volwassenen. De besmetting vindt plaats door hoesten, niezen of zoenen, maar slechts een klein aantal van de besmette personen wordt ziek. De tijd tussen de besmetting en het optreden van de ziekteverschijnselen is bij een bloedvergiftiging zeer kort, 12 tot 24 uur. Bij een hersenvliesontsteking kan het tot een week duren voordat er klachten optreden. Vooral kinderen onder de twee jaar en ouderen lopen de kans de ziekte te krijgen, vaak met ernstige complicaties.

Een pneumokokkeninfectie begint vaak met een grieperig gevoel en koorts. Bij een hersenvliesontsteking is hoofdpijn en nekstijfheid een veel voorkomend verschijnsel bij iedereen ouder dan twee jaar. Nekstijfheid is het verschijnsel dat het hoofd niet of met grote moeite voorover kan gebogen worden. Het bewegen van de nek is pijnlijk, evenals het optrekken van de benen. Bij een bloedvergiftiging wordt het kind heel snel ziek met hoge koorts, hoofdpijn, koude rillingen en bloedingen in de huid.
Bij baby’s kunnen de bovengenoemde verschijnselen afwijken en treden vaak luierpijn (hevig huilen bij het wisselen van de luier), prikkelbaarheid, sufheid of grauwheid en een ondertemperatuur op.

Een hersenvliesontsteking door pneumokokken kan ernstige gevolgen hebben, zoals doofheid, epilepsie, leer- en/of concentratieproblemen, een ontwikkelingsachterstand. Een bloedvergiftiging kan leiden tot vaatwandontstekingen, littekenvorming, groeistoornissen, het afsterven van lichaamsdelen en overlijden.

Bijwerkingen van vaccinatie

Het pneumokokkenvaccin geeft over het algemeen weinig bijwerkingen. Deze zijn vergelijkbaar met de bijwerkingen van de DKTP-vaccinatie, die op dezelfde dag wordt gegeven: pijn op de plaats van de prik, roodheid, zwelling en algemene ziekteverschijnselen zoals koorts, heftig en ononderbroken huilen, stuipen en flauwvallen. Het tegelijkertijd toedienen van deze vaccins, ieder in een andere arm of been, zorgt niet voor extra of ergere bijwerkingen met gescheiden toediening Bij ernstige bijwerkingen is het verstandig contact op te nemen met een arts. Meestal ontstaan de bijwerkingen op de dag van de vaccinatie en duren niet langer dan 24 uur.

Bijwerkingen kunnen soms worden voorkomen door de plaats van de prik direct na de vaccinatie te masseren. Hierdoor verspreidt de ingespoten vloeistof zich sneller en wordt de kans op roodheid, zwelling en pijn verkleind. Bovendien leidt masseren het kind af, waardoor het misschien korter huilt. Het gebruiken van een natte doek of ijskompressen op de plaats van de prik is af te raden omdat dit juist klachten kan veroorzaken. Eventueel kan een pijnstiller zoals een paracetamol worden gegeven.
Controleer de lichaamstemperatuur de eerste dagen na vaccinatie. Als koorts optreedt, kan een douche of bad met lauw water verlichting brengen. Kleed het kind niet te warm en geef het extra vocht te drinken. Raadpleeg in ieder geval een arts als de koorts oploopt tot boven de veertig graden, wanneer het kind suf of slap wordt of stuipen optreden.
Wanneer er bijwerkingen zijn opgetreden meld dit bij het volgende bezoek aan het consultatiebureau zodat dit voor registratie en nader onderzoek kan worden doorgeven aan het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu).

Meer informatie

Informatie van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
www.rivm.nl/rvp/rijks_vp/
www.rivm.nl/rvp/overzicht_ziekten/Pneumokokken/

Informatie van het Nederlands Vaccin Instituut
www.nvi-vaccin.nl/?id=225