Vleesboom (myoom) in de baarmoeder

Inleiding

Een vleesboom (ook leiomyoom, myoom of fiboom genoemd) is een gezwel dat ontstaat uit het spierweefsel van de baarmoederwand. Andere benamingen voor dit type tumor zijn fibroom of vleesboom. Het is een veel voorkomende onschuldige, goedaardige nieuwvorming in de baarmoeder. Een vrouw kan meerdere vleesbomen in de baarmoeder hebben.
Er zijn verschillende soorten vleesbomen. Een vleesboom die aan de binnenkant van de spierwand van de baarmoeder ontstaat, heet een submukeus leiomyoom. Een vleesboom in het spierweefsel van de baarmoederwand ontstaat, wordt intramuraal (of interstitieel) leiomyoom genoemd. Een vleesboom die uitgaat van de buitenwand van de baarmoeder heet een subsereus leiomyoom. Het intramurale leiomyoom komt het meest voor.

Oorzaken

Het hormoon oestrogeen speelt een rol speelt in het ontstaan van vleesbomen. Geschat wordt dat 40 procent van de vrouwen die nog menstrueren en die jonger zijn dan 50 jaar een vleesboom in de baarmoeder heeft. Na de menopauze nemen de vleesbomen af in grootte en aantal. Afrikaanse, Afro-Amerikaanse en Afro-Caribische vrouwen hebben een 3 tot 9 maal hogere kans op het krijgen van vleesbomen in de baarmoeder dan blanke vrouwen.

Verschijnselen

Veel patiëntes met een vleesboom hebben daar helemaal geen klachten van. De vleesbomen worden meestal gevonden bij een gynaecologisch routineonderzoek of bij een echografie naar aanleiding van een andere aandoening. Welke verschijnselen bij vleesbomen zich kunnen voordoen, hangt af van het aantal vleesbomen, de grootte en de plaats ervan.
Menstruatiestoornissen, zoals hevige langdurige en soms pijnlijke bloedingen met grote stolsels, kunnen een gevolg zijn van vleesbomen dicht bij de baarmoederholte (submukeuze en intramurale myomen). Hierdoor kan bloedarmoede ontstaan.
Submukeuze fibromen en andere grote vleesbomen die de baarmoederholte vervormen of de eileiders dichtdrukken, kunnen leiden tot verminderde vruchtbaarheid en herhaalde miskramen.
Eén van de symptomen van subsereuze myomen kan pijn zijn. Meestal is dat een dof en zwaar gevoel in de onderbuik met het gevoel van steeds te moeten plassen.
Overige verschijnselen van vleesbomen kunnen zijn:

• bekkenpijn, druk in het bekken;
• rugpijn, pijn in de benen;
• pijn tijdens geslachtsgemeenschap;
• druk op de ingewanden, obstipatie en opgeblazen gevoel;
• opgezette buik.

Diagnose

Met een echoscopie van de baarmoeder is het aantal, de grootte en de plaats van aanwezige vleesbomen vast te stellen. Echoscopie wordt ook gebruikt om te controleren hoe de vleesbomen zich ontwikkelen wanneer ze niet worden verwijderd. Onderzoek met behulp van een CT- of MRI-scan is ook mogelijk,die geven met name meer informatie over de omringende structuren van de baarmoeder.
Hysterosalpingografie en hysteroscopie kunnen weer op een andere manier bijdragen tot een goed beeld van de vleesbomen en kan zekerheid verkregen worden of de eileiders doorgankelijk zijn en bevruchting niet verhinderd wordt.

Behandeling

Kleine, bij toeval ontdekte vleesbomen hoeven vaak niet te worden behandeld. Bij klachten wordt vaak in eerste instantie een pijnstiller (bij voorkeur een NSAID) voorgeschreven of de anticonceptiepil.
Vleesbomen die klachten veroorzaken en niet op medicijnen reageren of die snel groeien worden operatief verwijderd. Chirurgische behandeling van een vleesboom kan inhouden dat alleen de vleesboom wordt verwijderd (myomectomie) of dat met de vleesboom de hele baarmoeder wordt verwijderd (hysterectomie). Welke vorm van behandelen gekozen wordt, is van aantal vleesbomen en de ligging ervan. Myomectomie is minder ingrijpend en vooral geschikt indien er nog een kinderwens bestaat. De operatie geschiedt via de vagina (met een hysteroscoop) of via de buik (met een laparoscoop).
De hysterectomie kan zowel vaginaal als via de buik gebeuren Wanneer een vleesboom tekenen van kwaadaardigheid vertoont, is hysterectomie de enig aangewezen behandeling. Ook voor oudere vrouwen die geen kinderwens meer hebben geniet hysterectomie de voorkeur.
Myoomembolisatie is een nieuwe, weinig ingrijpende techniek waarbij de bloedtoevoer naar de vleesboom wordt afgesneden door ter plaatse kleine - of plastic deeltjes te schieten. De vleesboom krijgt dan geen voedingstoffen meer en verschrompelt.

Prognose

Naast menstruatiestoornissen en verminderde vruchtbaarheid kunnen vleesbomen nog andere complicaties geven. Torsie (of draaiing) van een vleesboom komt voor bij gesteelde vleesbomen. Hierbij raakt de vleesboom gedraaid op zijn steeltje waardoor de bloedtoevoer wordt afgekneld. De patiënte heeft hierdoor hevige buikpijn. Een zeer zeldzame complicatie is de kwaadaardige woekering die vaker voorkomt bij oudere vrouwen. Kenmerken zijn een plotselinge groei van het myoom, gepaard met pijn en bloedingen.

Meer informatie

www.nvog.nl
Informatie van de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie

www.lumc.nl
Informatie van het Leids Universitair Medisch Centrum

www.vleesboom.nl
Informatiie van het St. Elizabeth ziekenhuis in Tilburg

Ligon AH, Morton CC. (Jan-Feb, 2001), “Leiomyomata, heritability and cytogenetic studies”, Hum Reprod Update, 7(1) 8-14.

Padubidri, V.G., & Daftary, S.N. (2000), “Fibromyomas of the Uterus”, 12th edn. Shaw’s Textbook of Gynaecology, Churchill, Livingstone, London.

Tranquart F, Brunereau L, Cottier JP, et al. (Jan 2002), “Prospective sonographic assessment of uterine artery embolization for the treatment of fibroids”, Ultrasound Obstet Gynecol 19(1): 81-7.