Galactorroe

Inleiding

Galactorroe is de medische term voor melk(achtige) afscheiding uit de borsten die niet het gevolg is van een zwangerschap of van het geven van borstvoeding. Bij vrouwen spreekt men derhalve van galactorroe wanneer er geen recente zwangerschap is (geweest) of wanneer het geven van borstvoeding langer dan zes maanden geleden is. Het gebruik van de anticonceptiepil kan een melkachtige afscheiding uit de borsten geven. Dit is normaal en valt niet onder de term galactorroe.
Galactorroe kan ook optreden bij mannen en bij pasgeboren kinderen.

Oorzaken

De oorzaken van galactorroe kunnen worden verdeeld in twee groepen:

• de oorzaken waarbij het prolactinegehalte in het bloed verhoogd is;
• de oorzaken waarbij het prolactinegehalte in het bloed normaal is.

Prolactine is een hormoon dat wordt geproduceerd door de hypofyse. Het hormoon speelt een rol bij de ontwikkeling van de melkkliertjes in de borsten. Het heeft ook invloed op de samenstelling, het volume en de afgifte van de melk.

Oorzaken waarbij het prolactinegehalte in het bloed verhoogd is
Een verhoging van de hoeveelheid prolactine in het bloed leidt tot afscheiding van melk uit de borsten. De hoeveelheid prolactine kan om een aantal redenen verhoogd zijn zoals:

• medicijngebruik (onder andere bepaalde medicijnen tegen depressie en hoge bloeddruk);
• een tumor in de hypofyse (een hormoonvormend orgaantje in de hersenen);
• polycysteuze eierstokken (bij het polycysteus ovariumsyndroom);
• te traag werkende schildklier (hypothyreoidie).

Oorzaken waarbij het prolactinegehalte in het bloed normaal is
Rondom de laatste menstruatie van een vrouw (de menopauze) vinden grote veranderingen plaats in de hormoonspiegels. Dit kan leiden tot verstopping en verwijding (ectasie) van de melkgangen in combinatie met een verhoogde afscheiding. De druk in de borsten neemt toe en de vrouw kan de klachten verlichten door de borsten te masseren waarbij een melkachtige afscheiding uit de tepels komt. Niet elke arts classificeert deze aandoening als galactorroe.

In de eerste twee maanden na de geboorte kan bij een baby wat melkachtige afscheiding uit de tepels vloeien. Het wordt veroorzaakt door oestrogeen van de moeder dat in de bloedbaan van de baby aanwezig is. Na enige weken is dit hormoon verdwenen en stopt de melkafscheiding vanzelf.

Verschijnselen

Bij galactorroe is er sprake van melkafscheiding uit (meestal) de beide borsten.
De melk kan spontaan naar buiten vloeien of alleen na massage van de borst. Wanneer galactorroe verband houdt met verhoogde prolactinespiegels zijn de verschijnselen bij mannen en vrouwen verschillend. Bij vrouwen treden soms onregelmatigheden in de menstruele cyclus op, zoals minder of juist meer vloeien. Ook kan de menstruatie volledig uitblijven. Bij mannen gaat galactorroe vaak gepaard met lusteloosheid, minder belangstelling voor seks, impotentie en verminderde haargroei. De borstgrootte van baby’s met galactorroe blijkt aanwijsbaar groter dan die van baby’s zonder de aandoening.

Diagnose

De eerste stap in de diagnose is meestal nagaan of de afscheiding uit de borsten inderdaad melk(achtig) is. Is er sprake van een andere afscheiding uit de tepel(s) dan wordt een ander traject gevolgd.
Melkafscheiding uit de borsten komt van nature voor bij zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven of dit korter dan zes maanden geleden hebben gedaan. In sommige gevallen zal de huisarts een zwangerschapstest uitvoeren om na te gaan of er sprake is van een zwangerschap. Tevens zal hij nagaan welke medicijnen worden gebruikt en of deze mogelijk als bijwerking galactorroe hebben. Wordt er op deze manier geen verklaring gevonden dan wordt wat bloed afgenomen om de hoeveelheid prolactine te bepalen. Is deze verhoogd dan kan aanvullend bloedonderzoek nodig zijn om bijvoorbeeld de hoeveelheid schildklierhormoon te bepalen. Wordt er dan geen oorzaak gevonden voor de verhoogde hoeveelheid prolactine dan wordt een MRI (een vorm van beeldvormend onderzoek) verricht waarbij nagegaan wordt of zich in de hypofyse een tumor bevindt. Tevens kan een onderzoek van de gezichtsvelden plaatsvinden (een tumor van de hypofyse kan gepaard gaan met uitval van gezichtsvelden).

Behandeling

De behandeling van galactorroe is afhankelijk van de onderliggende oorzaak.
Geneesmiddelen die als bijwerking galactorroe geven kunnen worden gestaakt of vervangen. Een te traag werkende schildklier kan behandeld worden met toediening van schildklierhormonen. Wanneer de prolactinespiegel is verhoogd door een kleine tumor in de hypofyse kunnen medicijnen zoals bromocriptine, cabergoline, quinagolide en pergolide. Deze geneesmiddelen verkleinen over het algemeen grote prolactineproducerende tumoren door de hormoonspiegels terug te brengen tot normale waarden en de functie van voortplantingsorganen te herstellen. Een grote hypofysetumor wordt chirurgisch verwijderd en daarna eventueel bestraald. Vrouwen waarbij de melkachtige afscheiding wordt veroorzaakt door ectasie van de melkgangen hoeven niet behandeld te worden. De aandoening verdwijnt vanzelf.

Complicaties

Verhoogde prolactinespiegels in het bloed kunnen leiden tot verstopping van afvoergangen van de borst. Dit kan leiden tot een borstontsteking (mastitis).
De vooruitzichten voor patiënten met galactorroe als gevolg van een prolactineproducerende tumor in de hypofyse zijn goed. Onvruchtbaarheid als gevolg van verhoogde prolactinespiegels is doorgaans omkeerbaar.

Meer informatie

www.consumed.nl
Algemene informatie over geneesmiddelen (NL)

www.aafp.org
Informatie van The American academy of family physicians (USA)

Heineman et al. Obstetrie en Gynaecologie. De voortplanting van de mens. Elsevier gezondheidszorg. Maarssen, 2002.

Pilnik S. Common breast lesions. A photographic guide to diagnosis and treatment. Cambridge university press, Cambridge, 2003.

Dirk, I.J. (1991), The Breast, in: Sabiston, D.C. (ed), Textbook of Surgery, 14thed, W.B. Saunders Company, London.

Drury, P.L., Howlett, T.A. (1999), Endocrinology, in: Kumar, P. and Clark, M. (eds), Clinical Medicine, 4thed, Harcourt Publishers Limited, London.

Edge, D.S. and Segatore, M. (1993), “Assessment and Management of Galactorrhea,” Nurse Practice, vol.18, no.6, pp.35-6, 38, 43-4.

Edwards, C.R.W., Toft, A.D., Walker, B.R. (1999), Endocrine disease, in: Haslett, C., Chilvers, E.R.E., Hunter, J.A.A. and Boon, N.A. (eds), Davidson’s Principles and Practice of Medicine, 18thed, Harcourt Publishers, London.

Ogan, A., Yanardag, R., Colgar, U. et al (1994), “Lipid Composition of Nipple Discharges of Women with Galactorrhea,” Gynecologic Endocrinology, vol.8, no.2, pp.109-14.