Spasticiteit

Inleiding

Bij spasticiteit zijn bepaalde spieren voortdurend samengetrokken (toegenomen spierspanning). Hierdoor kunnen de spieren stijf en hard zijn en kan het moeilijker zijn om te bewegen of te spreken.

Oorzaken

Spasticiteit is een ontsporing van de besturing van reflexen. Normaal gesproken reguleren bepaalde delen van de hersenen en het ruggenmerg de reflexen. Wanneer bijvoorbeeld een kniepeesreflex wordt opgewekt, nemen bepaalde sensoren in de knie waar dat er rek is op de kniepees. Vervolgens zorgen de sensoren voor tijdelijke verkorting van de spieren: de spieren spannen zich aan en het been strekt zich even. De hersenen nemen dit waar en zorgen ervoor dat deze reactie niet overdreven is, ze remmen deze reactie. Wanneer de hersenen of het ruggenmerg beschadigd zijn, kunnen ze deze functie niet goed meer uitvoeren. De reactie is dan overdreven en er treedt een verhoogde spierspanning op, een spasme.

Spasticiteit kan voorkomen als een aandoening op zichzelf (een aangeboren ontwikkelingsstoornis) en als verschijnsel van een andere neurologische aandoening. Neurologische aandoeningen die daar de oorzaak van kunnen zijn, zijn bijvoorbeeld: een dwarslaesie, multiple sclerose (MS) , beroerte , ernstig hoofdletsel en sommige stofwisselingsziekten zoals fenylketonurie. Door deze aandoeningen is er schade van die delen van de hersenen of het ruggenmerg die de spieren besturen en coördineren.

Verschijnselen

Normaal zijn spieren in rust ontspannen. Bij spasticiteit is er een verhoogde spierspanning. De verschijnselen kunnen variëren van milde spierstijfheid tot zware, pijnlijke en onbeheersbare spierkrampen. Daarnaast kan er sprake zijn van scharen (onvrijwillig kruisen van de benen). Ernstige spasticiteit kan de gewrichten pijnlijk belasten of ontwrichten.

Diagnose

De diagnose wordt gesteld op de klachten en een lichamelijk (neurologisch) onderzoek dat een arts zal doen. De voorgeschiedenis kan een aanwijzing zijn voor de achterliggende oorzaak van de spasme. Daarnaast kan aanvullend beeldvormend onderzoek (CT-scan, MRI-scan) worden gedaan om de hersenen en het ruggenmerg in beeld te brengen.

Behandeling

Het is van groot belang dat de achterliggende oorzaak van de spasticiteit wordt behandeld. Daarnaast is het streven de kwaliteit van het leven te verbeteren. Hiervoor is het belangrijk dat samentrekkingen in de benen worden voorkomen, dat de patiënt goed in een rolstoel kan zitten of zich op een andere manier kan voortbewegen. Ondersteuning in het uitvoeren van de dagelijkse activiteiten en psychologische begeleiding kunnen het leven met een chronische ziekte vergemakkelijken.

De behandeling bestaat deels uit spierontspannende geneesmiddelen, zoals Baclofen of Diazepam. Ook rek- en bewegingsoefeningen en andere fysiotherapie zijn belangrijk om de spiertrekkingen, de belasting van de gewrichten en andere verschijnselen te verminderen.
Soms is een operatie nodig, waarbij de pezen (die de spieren aan het bot verbinden) worden losgemaakt, of de verbinding tussen de zenuw en de spier wordt doorgesneden. Deze procedures verminderen de verkramping van de spier.

Meer informatie

(Engels) Informatie over spasticiteit (USA)
www.ninds.nih.gov

www.lichaamsoefeningen.nl/