Goedaardige nieuwvormingen van de eierstokken

Inleiding

Een goedaardige nieuwvorming (neoplasma) is een gezwel of tumor die geen kwaadaardige eigenschappen bezit. Er is dus geen sprake van kanker. Goedaardige nieuwvormingen kunnen voorkomen op de eierstokken.

Oorzaken

Goedaardige nieuwvormingen worden ingedeeld op grond van de cellen waaruit zij zijn ontstaan. Enkele soorten goedaardige nieuwvormingen zijn:

• follikelcysten;
• corpus-luteumcysten;
• cystadenomen;
• theca-celtumoren;
• polycysteus ovarium syndroom;
• dermoidcyste;
• endometrioseplekjes.

Er is een geleidelijke overgang van goedaardige- naar kwaadaardige tumoren via de zogenaamde bordeline-gezwellen.

Verschijnselen

De meeste ovariumtumoren geven geen symptomen. Tumoren in een vroeg stadium worden doorgaans bij toeval ontdekt bij een gynaecologisch routineonderzoek. Een deel van de gezwellen is er alleen op een bepaald deel van de cyclus zoals de follikelcyste; dit is een cyste die na de eisprong uit een follikelcyste doorgroeit, maar uiteindelijk vaak vanzelf weer verdwijnt.
Een zwelling in de onderbuik wordt pas bemerkt wanneer de tumor heel groot is geworden, dit komt doordat het ovarium zich ‘vrij’ in de buikholte bevindt en pas laat op omringende structuren of organen (zoals de blaas en rectum) drukt.
Sommige tumoren beïnvloeden de menstruatiecyclus. Dat is doorgaans het geval bij tumoren die oestrogeen afscheiden (zoals de thecaceltumoren). Sommige gezwellen geven met name klachten tijdens de of bij geslachtsgemeenschap (bijvoorbeeld de chocoladecyste). De chocoladecyste ontstaat doordat het bloed wat vrijkomt uit de endometrioseplekjes zich ophoopt in de eierstokken en zich holtes vormt met bloed (oud bloed lijkt op chocolade).
Weer andere tumoren produceren meer mannelijk hormoon waardoor de bloedspiegel van mannelijk hormoon verhoogt wordt en zich aan het lichaam meer mannelijke kenmerken ontwikkelen.

Diagnose

Een goedaardige nieuwvorming van de eierstokken wordt opgespoord met behulp van echografie . Via laparoscopie is het meestal mogelijk om te beoordelen om wat voor soort zwelling het gaat. Van welk specifiek type gezwel sprake is, wordt achterhaalt met een microscopisch onderzoek van het gezwel nadat het operatief is verwijderd.

Behandeling

In veel gevallen is het voldoende goedaardige ovariumgezwellen te controleren, aangezien ze vaak spontaan verdwijnen.
Een cyste met een doorsnede van meer dan 7 centimeter wordt meestal verwijderd middels een operatie.
Bij vrouwen boven de 50 jaar ontstaan meer kwaadaardige ontaardingen, vandaar dat cysten ook vaker verwijderd worden.
Een dermoïdcyste wordt altijd verwijderd. In het weefselonderzoek blijkt dit gezwel allerlei soorten weefsel te bevatten als haren, bot en talg. Dit gezwel wordt verwijderd om complicaties als torsie en kwaadardige ontaarding te voorkomen.

Prognose

Goedaardige ovariumtumoren veroorzaken meestal alleen complicaties vanwege hun grootte. Grote gezwellen kunnen druk op aangrenzende organen zoals het rectum of de blaas veroorzaken. Ook torsie (= draaiing van het gezwel), ruptuur (= scheur) en bloedingen zijn complicaties van goedaardige tumoren. Wanneer één van deze complicaties zich voordoet, ervaart de patiënte plotselinge, hevige aanhoudende buikpijn en zal hiervoor snel een arts raadplegen.
Endometriose kan verklevingen (adhesies) geven in de buik waardoor buikpijn kan ontstaan en verminderde vruchtbaarheid.

Meer informatie

www.nvog.nl
Informatie van de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie

Padubidri, V.G., & Daftary, S.N. (2000), Disorders of the Ovary, 12th ed, Shaw’s Textbook of Gynaecology, Churchill, Livingstone, London.

Campbell, S., & Monga, A. (2000), Benign disease of the ovary, 17th ed, Gynaecology by Ten Teachers, Arnold, London.