Aandrang (urge) urine-incontinentie

Urge urine-incontinentie

Urge-incontinentie (ook aandrangsincontinentie genoemd) is een vorm van urine-incontinentie. Bij urge-incontinentie is er sprake van een plotselinge, sterke aandrang tot plassen samengaand met of gevolgd door ongewild urineverlies.
Urge-incontinentie komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen en het aantal gevallen neemt toe met het klimmen der jaren. Het is één van de meest voorkomende vormen van incontinentie bij ouderen.

Oorzaken

Urge-incontinentie is het gevolg van een prikkelbare blaas (ook overactieve of onrustige blaas genoemd). Urge-incontinentie is vaak een onderdeel van het overactieveblaas-syndroom waarbij naast de urge-incontinentie ook frequency en urgency optreden. Frequency is het vaak moeten plassen (zowel overdag als ’s nachts. Urgency is het hebben van sterke aandrang zonder dat daarna ongewild urineverlies optreedt.

De prikkelbaarheid van de blaas uit zich door spontane samentrekkingen van de spier die rondom de blaas ligt (de detrusorspier) waardoor de blaas wordt leeggeknepen. Normaal gesproken wordt het samentrekken van deze spier geregeld via de wil maar nu is de de blaas als het ware ‘voor zichzelf begonnen’ en bepaalt zelf wanneer hij samentrekt.

Er zijn verschillende factoren die kunnen bijdragen aan het ontstaan van urge-incontinentie. Dit zijn:

• aandoeningen aan de blaas (bijvoorbeeld een blaasontsteking)
• blokkade van de blaasuitgang of de plasbuis (bijvoorbeeld door een vergrote prostaat of urinewegstenen)
• het drinken van caffeinehoudende dranken (bijvoorbeeld cola en koffie)
• alcoholgebruik
• overmatig gebruik van zoetstoffen
• zwaarlijvigheid
• stress (in spannende situaties, bijvoorbeeld een examen, reageert de blaas sneller op vulling met urine)
• onvoldoende functie van de bekkenbodemspieren (bijvoorbeeld door een slechte coordinatie, een verhoogde spanning of een vaginale bevalling)
• verkeerd gebruik van de bekkenbodemspieren door bijvoorbeeld niet rustig te tijd te nemen om te plassen of door psychische factoren na een nare ervaring rondom toiletgedrag of seksualiteit.
• aandoeningen aan het zenuwstelsel (waardoor de aansturing van de spieren gestoord is)
• operaties in het bekken (bijvoorbeeld verwijdering van de baarmoeder en prostaatoperaties).
• Bestraling van het bekken
  
  

Verschijnselen

Bij urge-incontinentie is er plotseling een zeer sterke aandrang om te plassen die niet onderdrukt kan worden. Tijdens of net na de aandrang wordt ongewild urine verloren. Het toilet wordt meestal net niet op tijd bereikt. De hoeveelheid urine die verloren wordt, kan variëren van een paar druppels, een scheutje tot de volledige blaasinhoud.

Diagnose

De diagnose urge-incontinentie wordt gesteld aan de hand van de medische voorgeschiedenis, de anamnese (vraaggesprek), een lichamelijk onderzoek en aanvullend onderzoek.

De voorgeschiedenis kan aanknopingspunten bieden bij het vaststellen van de oorzaak.

Vanuit de anamnese worden de specifieke verschijnselen duidelijk. Soms kan het daarvoor nodig zijn om gedurende één of meerdere dagen een dagboekje bij te houden waarin alle gegevens met betrekking tot vochtinname, urineverlies en activiteiten worden genoteerd.

Bij het lichamelijk onderzoek zoekt de arts naar mogelijke andere oorzaken voor de incontinentie en kan de arts de functie van de bekkenbodemspieren testen. Tijdens het vaginaal toucher (bij mannen een rectaal toucher) zal de arts onderzoeken of er verzakkingen zijn (bij mannen of de prostaat vergroot is) en test hij de kracht van de bekkenbodemspieren door te vragen om zijn vingers samen te knijpen.

Het aanvullend onderzoek bestaat uit het onderzoeken van de urine om een urineweginfectie uit te sluiten. Bij twijfel kan de huisarts doorverwijzen naar de gynaecoloog (vrouwen) of uroloog (mannen). In het ziekenhuis kan dan urodynamisch onderzoek plaatsvinden waarbij blaasfunctie (met name de opslagcapaciteit en de urinelozing) wordt beoordeeld.

Behandeling

De behandeling van urge-incontinentie begint meestal met het wegnemen van mogelijke oorzaken. De arts kan adviseren geen alcohol en/of caffeinehoudende dranken te nuttigen of om af te vallen. Bekkenbodemtraining kan de functie van de bekkenbodemspieren verbeteren. De volgende stap in de behandeling is vaak blaastraining. Wanneer ook dat niet helpt kan de arts medicijnen (anticholinergica) voorschrijven. Vanwege de mogelijke bijwerkingen zal de arts samen met de patient een nagaan of de voordelen opwegen tegen de nadelen. Operaties worden bij urge-incontinentie niet vaak uitgevoerd omdat resultaten daarvan meestal gering zijn of uitblijven.

Complicaties

Urge-incontinentie gaat vaak gepaard met gevoelens van schaamte en wordt dan ook gewoonlijk pas na lange tijd of zelfs helemaal niet gemeld. Het urineverlies verhoogt de kans op huiduitslag rondom de geslachtsorganen en de anus en op urineweginfecties. Met name ouderen met een toch al kwetsbare huid en verminderde weerstand zijn hier vatbaar voor. Veel mensen met urge-incontinentie wennen zich aan om vaak naar het toilet te gaan zodat bij eventuele plotselinge aandrang niet veel urine wordt verloren. Dit kan de urge-incontinentie verergeren.

Meer informatie

Links

http://nhg.artsennet.nl/uri/?uri=AMGATE_6059_104_TICH_R187781920961217
http://nhg.artsennet.nl/uri/?uri=AMGATE_6059_104_TICH_R194008593858191
http://nhg.artsennet.nl/uri/?uri=AMGATE_6059_104_TICH_R194019738972184
Sites van het Nederlands Huisartsen Genootschap (NL)

http://www.nvog.nl/files/urodyn_bb.pdf
Site van de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie.

http://www.incontinentie.net/
Site volledig gewijdt aan urine-incontinentie (NL)

Referenties

Bristow, S.E & Hilton, P. (2000), ”Assessment and investigations for urinary incontinence” Baillière's best practice & research. Clinical obstetrics & gynaecology, Apr, vol.14,no.2,pp.227-229.

Eustice, S, Roe, B, and Paterson, J. (2002), Prompted Voiding for the Management of Urinary Incontinence in Adults (Cochrane Review). In: The Cochrane Library, Issue 3,. Oxford: Update Software.

Glazener, C.M.A, and Lapitan, M.C. “Urodynamic investigations for management of urinary incontinence in adults" (Cochrane Review). In: The Cochrane Library, Issue 3, 2002. Oxford: Update Software.

Hay-Smith, J, Herbison, P, and Ellis G, et al. (2002), “Anticholinergic drugs versus placebo for overactive bladder syndrome in adults” Cochrane database of systematic reviews (Online : Update Software), 2002;(3):CD003781.

Padubidri, V.G., & Daftary, S.N. (2000),Diseases of the urinary system, 12th ed, Shaw’s Textbook of Gynaecology, Churchill, Livingstone, London.

Roe, B, Williams, K, and Palmer, M. (2002), Bladder training for urinary incontinence in adults (Cochrane Review). In: The Cochrane Library, Issue 3,. Oxford: Update Software.

Russell, R.C.G, Williams, S, and Bulstrode, J.K. (2000), Incontinence of urine, 23 rd ed, Bailey & Love’s Short Practice of Surgery, International Students Edition, Arnold, London.

Steers, W.D, Lee, K.S,(2001), ”Depression and incontinence” World journal of urology. Nov,vol.19, no.5,pp.351-357.

Westney, O.L, and McGuire, E.J, (2001), “Surgical procedures for the treatment of urge incontinence”, Techniques in urology, Jun, vol. 7, no. 2, pp. 126-32.

Standaard M46 Urine-incontinentie. Nederlands Huisartsen Genootschap, Utrecht, 2006.
http://nhg.artsennet.nl/uri/?uri=AMGATE_6059_104_TICH_R180479288476750