Narcolepsie

Inleiding

Narcolepsie is een slaap- en waakstoornis die wordt gekenmerkt door slaapaanvallen. Deze aanvallen treden overdag op en een patiënt met narcolepsie kan weinig doen om deze tegen te gaan.

Oorzaak

De precieze oorzaak van narcolepsie is onbekend. Waarschijnlijk speelt een combinatie van erfelijke en omgevingsfactoren een rol bij het ontstaan van narcolepsie. Uit wetenschappelijk onderzoek is gebleken dat vrijwel alle mensen met narcolepsie een gebrek hebben aan een bepaalde stof in de hersenen, hypocretine genaamd.

Verschijnselen

Iemand met narcolepsie heeft last van slaperigheid overdag met kortdurende slaapperiodes.

De slaapaanvallen duren meestal tussen de 10 en 30 minuten. De patiënt valt gewoon in slaap terwijl hij met iets bezig is. De aanvallen treden vooral op na de maaltijden of tijdens, rustige, zittende activiteiten, maar kunnen ook op andere momenten optreden. Meestal voelt men de slaapaanval wel aankomen.

Overige verschijnselen

Andere verschijnselen bij narcolepsie zijn:

• Slecht en onrustig slapen 's nachts
• Plotseling optredende kortdurende spierverslapping (kataplexie), waardoor bijvoorbeeld het hoofd voorover zakt, of iemand door de knieën zakt
• Bij het in slaap vallen kan zogenaamde slaapverlamming optreden. Hierbij is iemand nog wel bij bewustzijn, maar kan zich niet meer bewegen
• Hallucinaties, dit zijn waarschijnlijk zeer levendige dromen die direct bij het in slaap vallen optreden en als erg beangstigend kunnen worden ervaren

Daarnaast kunnen bijkomende verschijnselen zoals concentratie- en geheugenstoornissen en wazig zien voorkomen. Ook kan er sprake zijn van "automatisch gedrag", waarbij men dingen doet waarvan de narcolepsie-patiënt zich later niets meer kan herinneren.

Diagnose

Het stellen van de diagnose narcolepsie is niet altijd eenvoudig. Op basis van de klachten en het feit dat dergelijke verschijnselen bij meerder familieleden voorkomen kan het vermoeden ontstaan.
Voordat de diagnose narcolepsie kan worden gesteld, moeten eerst andere - vaker voorkomende - slaapstoornissen worden uitgesloten. Voorbeelden hiervan zijn het obstructieve slaapapneusyndroom (dat wordt gekenmerkt door veelvuldig 's nachts wakker worden en snurken), slapeloosheid en depressie.

Bevestiging van de diagnose

De diagnose narcolepsie kan worden bevestigd door middel van aanvullend onderzoek. Vaak begint dit onderzoek met het invullen van een vragenlijst over de klachten en het bijhouden van een dagboek. Daarna kan worden besloten gedurende de dag en 's nachts de hersenactiviteit gemeten met behulp van een elektroencephalogram (EEG). In sommige gevallen kan bloedonderzoek nodig zijn. Dergelijk slaaponderzoek wordt meestal uitgevoerd in een speciale kliniek voor slaapstoornissen.

Behandeling

Hoewel de aandoening niet genezen kan worden, zijn er verscheidene medicijnen beschikbaar die de verschijnselen van narcolepsie onder controle kunnen houden en de patiënt in staat stellen zijn persoonlijke, maatschappelijke en beroepsleven zo goed mogelijk te leiden. Medicijnen die hiervoor gebruikt worden zijn amfetaminen of daarvan afgeleide stoffen, en antidepressiva. Voor de eventuele bijkomende verschijnselen kunnen andere geneesmiddelen nodig zijn. De behandeling kan altijd het beste in overleg met een in slaap- en waakstoornissen gespecialiseerde arts worden ingesteld.

Daarnaast is het belangrijk de leef-, eet- en slaapgewoonten zo goed mogelijk af te stemmen op de beperkingen die de narcolepsie met zich meebrengt. Bijvoorbeeld: een aanpassing van werk- of schooltijden en kennis van het effect van bepaalde voedingsmiddelen op het ontstaan van slaperigheid.

Op de website van de Nederlandse Vereniging voor Narcolepsie is hierover veel informatie te vinden. Bij het schrijven van dit artikel is deze informatie mede als bron geraadpleegd.

Meer informatie

www.narcolepsie.nl Informatie van de Nederlandse Vereniging voor Narcolepsie

www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000802.htm (Engels) Informatie van de National Library of Medicine (USA)

www.ninds.nih.gov/health_and_medical/disorders/narcolep_doc.htm (Engels) Informatie van de National Institute for Neurological Disorders and Stroke (USA)

Johnstone, E.C., Freeman, C.P.L. & Zealley, A.K, 1998, Companion to Psychiatric Studies, 6th edn, Churchill Livingstone.

Kaplan H.I. & Sadock B.J., 1991 Synopsis of Psychiatry, 6th edn, Williams and Wilkins

Poceta J.S. & Mitler M.M. eds, 1998 Sleep disorders, diagnosis and treatment, Humana Press