Letsels van de plexus brachialis

Inleiding

De plexus brachialis is een netwerk van zenuwen in het hals- en schoudergebied. De zenuwen die vanaf de vierde halswervel tot de eerste borstwervel uit het ruggenmerg treden, vormen hier een ingewikkeld vlechtwerk: de plexus. Binnen de plexus groeperen de zenuwvezels zich opnieuw tot de verschillende zenuwen die de impulsen naar de schouder, bovenarm, onderarm en hand geleiden. Als de brachiale plexus beschadigd is, ontstaat er een spierzwakte in de armen.

Oorzaken

Beschadiging van de plexus brachialis kan uiteenlopende oorzaken hebben. De bekendste is het letsel dat optreedt als bij de geboorte de schouder en daarbij ook de armplexus van de baby worden overrekt. Meestal is er sprake van de Erbse paralyse. Hierbij is het bovenste deel van de plexus, afkomstig uit de vijfde tot zevende halswervel, beschadigd. Beschadiging van het onderste deel van de plexus, de verlamming van Klumpke Déjerine, is zeldzaam.

Ook bij ongevallen kan plexusletsel ontstaan. Het zijn meestal ernstige ongelukken waarbij het slachtoffer geprobeerd heeft de val met de arm te breken en de arm met veel kracht boven het hoofd heeft bewogen. Dit overkomt vooral motorrijders. De ernst kan variëren van het overrekken van de plexus tot het afscheuren van zenuwen of zelfs het afscheuren van de zenuwwortels bij het ruggenmerg.

Botbreuken kunnen door het uitoefenen van druk of scherpe botdelen de plexus (verder) beschadigen.
Andere externe oorzaken zijn steek- en schotwonden.
De oorzaak kan ook intern liggen: drukletsel, doordat bijvoorbeeld een halsrib (extra rib) of tumor (bijvoorbeeld bij kanker van de longtop) langere tijd druk uitoefent op de plexus.
Andere oorzaken zijn: bestraling, bijvoorbeeld voor borstkanker, en infecties als gordelroos en de ziekte van Lyme.

Verschijnselen

Bij letsel van het bovenste deel van de plexus is er krachtsverlies van de boven- en onderarm. Hierdoor kunnen mensen hun arm niet goed zijwaarts bewegen en naar buiten draaien. Bij baby's valt op dat het aangedane armpje niet goed beweegt.
Meestal is de huid minder gevoelig, vooral aan de bovenkant van de onderarm. Er kunnen ook tintelingen optreden.
Bij uitval van het onderste deel van de plexus zijn de spiertjes van de hand verlamd en is er gevoelsverlies van een deel van de hand en de onderarm.
Bij drukletsel is er vooral veel pijn.

Diagnose

Het onderzoek van de patiënt is voor de diagnose het belangrijkst. Röntgenfoto's worden gemaakt om botbreuken vast te stellen en CT- of MRI-scans om de oorzaak van drukletsel vast te stellen. Met bijvoorbeeld een zenuwgeleidingstest (EMG) wordt het functioneren van de zenuwen onderzocht. Bloedonderzoek kan nuttig zijn om infecties op te sporen.

Behandeling

De behandeling is afhankelijk van de oorzaak en de ernst van de beschadiging. Als de plexus alleen overrekt is, is er geen behandeling nodig omdat de verlamming geleidelijk binnen drie tot vier maanden verdwijnt.
Als er zenuwen binnen de plexus zijn afgescheurd, is het soms mogelijk die met transplantaten te herstellen. Hierbij werken neurochirurg, revalidatiearts en fysiotherapeut nauw samen.
Als de zenuwwortels van het ruggenmerg zijn afgerukt, is herstel niet mogelijk.
Bij drukletsel door tumoren of andere structuren moet de druk worden opgeheven, omdat een snelle opheffing meestal in volledig herstel resulteert. Bij kwaadaardige tumoren zijn er helaas weinig herstelmogelijkheden.
Als volledig herstel niet mogelijk is, bestaat er geen specifieke behandeling en wordt volstaan met een bestrijding van de symptomen met:

• pijnstillers;
• fysiotherapie en revalidatie om de functie van de arm zo goed mogelijk te behouden.

Prognose

De kans op herstel hangt af van de oorzaak en de ernst van de ziekte. Van de baby's met een Erbse parese herstelt tachtig tot negentig procent volledig in een aantal maanden. Dit geldt ook voor andere gevallen met alleen maar rekletsel.
Bij ongevalletsel zijn de zwaarte van het ongeval én de mogelijkheid tot operatieve behandeling bepalend.
Als de verlamming het gevolg is van bestraling is meestal geen herstel mogelijk.
Als drukletsel van de brachiale plexus onmiddellijk wordt behandeld, worden meestal de coördinatie en beweging van de arm weer normaal.
In alle gevallen laat het herstel, ook als dat volledig is, enkele maanden op zich wachten.
Voor ouders van patiënten met Erbse parese is er een patiëntenvereniging www.epvn.nl.

Meer informatie

www.nvvn.org/voorlichting/PZP_perifere_zenuwen.html
Informatie van de Nederlandse vereniging van neurochirurgen

www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001418.htm (Engels)

www.ninds.nih.gov/health_and_medical/disorders/brachial_doc.htm (Engels)