Zelfonderzoek van de borsten

Inleiding

Borstzelfonderzoek is een methode waardoor vrouwen vertrouwd kunnen raken met de wijze waarop hun borsten normaal aanvoelen. Hierdoor kunt u eventuele veranderingen (zoals knobbeltjes in de borst) op het spoor komen. Het is niet bewezen dat borstkanker daardoor eerder wordt ontdekt, daarom is het ook belangrijk om deel te nemen aan het bevolkingsonderzoek voor borstkanker. In Nederland wordt aan alle vrouwen tussen de 50 en 75 jaar eenmaal per twee jaar een uitnodiging voor een mammogram (röntgenfoto van de borsten) verzonden.

In augustus 2008 heeft het Koningin Wilhelmina Fonds besloten om vrouwen niet langer het advies te geven om maandelijks zelf de borsten te onderzoeken. Uit wetenschappelijk onderzoek was al bekend dat door zelfonderzoek van de borsten, borstkanker niet eerder wordt ontdekt en de sterfte aan deze ziekte niet wordt teruggedrongen. Inmiddels is duidelijk dat aan zelfonderzoek van de borsten ook nadelen kleven. Zo blijken vrouwen die hun borsten regelmatig zelf onderzoeken vaker (onnodige) ingrepen aan de borsten te ondergaan. Uiteindelijk neemt iedere vrouw zélf de beslissing of ze haar borsten zelf wil onderzoeken of niet. In dit artikel wordt uitgelegd op welke manier het zelfonderzoek van de borsten het beste kan worden uitgevoerd.

Beste tijdstip voor borstzelfonderzoek

Voor vrouwen die nog menstrueren is een week na de menstruatie de beste tijd om dit onderzoek uit te voeren. In deze periode zijn de borsten het minst gevoelig of gezwollen. Na de overgang, bij onregelmatige menstruatiecyclus en tijdens zwangerschap kunt u het onderzoek het beste elke maand op dezelfde dag uit voeren, zodat regelmaat wordt verkregen.

Het borstzelfonderzoek

Het borstonderzoek omvat twee stappen: eerst nauwkeurig kijken naar beide borsten en ze vervolgens aftasten. Bij het bekijken van de borsten gaat u voor een spiegel zitten of staan:

• Eerst houdt u de armen ontspannen langs uw lichaam;

• Daarna legt u de handen achter uw hoofd.

In beide houdingen let u op zichtbare veranderingen in uw borsten.

Welke veranderingen?

• U kijkt goed naar veranderingen in vorm, grootte, omtrek en symmetrie van de borsten.
• Daarna let u op veranderingen in de huid: verkleuring, kuiltjes, rimpels of knobbeltjes/bultjes.
• Tenslotte controleert u de tepels op schilfers (eczeem), afscheiding uit de tepels of een ingetrokken tepel die er eerder nog niet was.

Borst aftasten

U kunt uw borsten zowel liggend als staand onderzoeken, net wat u het prettigst vindt. Voor vrouwen met grote borsten is het vaak makkelijker de borsten liggend te onderzoeken. Er kan het beste een vaste volgorde worden aangehouden om de beide borsten en het omliggende gebied af te tasten. Het is belangrijk dat ook de omliggende gebieden worden afgetast omdat soms borstkanker kan voorkomen in de weefsels rond de borst en in de oksel.

Uitvoering

Onderzoek met de vier vingers (gestrekt tegen elkaar) van de rechterhand de linkerborst en doe hetzelfde met de linkerhand voor de rechterborst.

• Tast de borsten af met rustige, kleine, ronddraaiende wrijfbewegingen, zonder uw vingers op te tillen.
• Hou een vaste volgorde aan, bijvoorbeeld: binnenkant van de borst, buitenkant, oksel, rond het sleutelbeen. Vergeet ook het gebied achter de tepel niet.
• Onderzoek beide borsten één voor één en sla tijdens het onderzoek geen enkel gebied over.
• Bij liggend onderzoek: leg een kussentje onder de schouder van de kant die u onderzoekt. Leg uw arm eerst boven uw hoofd en onderzoek de binnenkant van de borst. Leg deze arm daarna losjes naast uw lichaam voor het onderzoek van de buitenkant van de borst en de oksel.

• Bij staand onderzoek: leg eerst de arm van de kant van de borst die u onderzoekt achter uw hoofd en tast met de andere hand de borst af. Ondersteun daarna uw borst van de onderkant met uw hand en herhaal het onderzoek. Laat voor het onderzoek van de oksel uw arm ontspannen langs uw lichaam hangen

Wanneer een arts raadplegen?

De meeste veranderingen van de borst zijn goedaardig en worden niet veroorzaakt door kanker. Het is echter belangrijk dat u een arts raadpleegt wanneer een plotselinge, nieuwe of ongewone verandering in de borst wordt opgemerkt. De meest voorkomende waarschuwingssignalen van borstkanker zijn:

• Een knobbeltje of verdikking van de borst en/of oksel;
• Verandering van de huid op de borst, een 'sinaasappelschil-achtige' aanblik, kuiltjes of een rimpelige huid.
• Afwijkingen aan de tepel, een ingetrokken tepel (die er voorheen niet was) of een tepel die een andere kant op wijst dan de normale borst.

Ook bij ongewone pijn, jeuk of huiduitslag (met name rond de tepel), afscheiding van (bloederig) vocht uit een tepel en een zweertje of wondje op de borst dat niet geneest, is het verstandig een arts te raadplegen.

Meer informatie

Informatie van het Koningin Wilhelmina Fonds over borstzelfonderzoek
www.kwfkankerbestrijding.nl

Standpunt van het Koningin Wilhelmina Fonds over borstzelfonderzoek
www.kwfkankerbestrijding.nl