Stress urine-incontinentie

Stressincontinentie

Stressincontinentie (ook inspanningsincontinentie genoemd) is een vorm van urine-incontinentie. Het is het niet-kunnen ophouden van de urine tijdens lichamelijke activiteiten waarbij de druk in de buik toeneemt. Het komt op alle leeftijden voor bij mannen en vrouwen. Bij vrouwen jonger dan 65 jaar is stressincontinentie de meest voorkomende vorm van incontinentie.

Oorzaken

Stressincontinentie is meestal het gevolg van verslapping van de bekkenbodemspieren, gecombineerd met verzakking van de plasbuis of de blaas. Soms is er sprake van een verkeerde coördinatie van de bekkenbodemspieren.

Functie bekkenbodemspieren

De bekkenbodemspieren zijn belangrijk bij het doorlaten van urine en ontlasting. Als de spieren samentrekken, sluiten ze de doorgang van de urinebuis en de anus af. Dit is vooral belangrijk bij lichamelijke inspanning, zoals bij hoesten, niezen en sporten. Dan groeit de druk in de buikholte, waardoor de inhoud van de blaas via de urinebuis naar buiten kan komen. Zo kunnen mensen onwillekeurig urine verliezen.

Als iemand een lichamelijke inspanning levert, trekken de spieren in het onderste deel van het bekken zich in een reflex samen. Dat voorkomt dat er urine uit de blaas lekt. Stressincontinentie komt door druk in de buikholte, wat voorkomt bij bijvoorbeeld hoesten, niezen, lachen, hardlopen.

Factoren verslapte bekkenbodemspieren

Er zijn verschillende factoren die kunnen leiden tot verslapping van de bekkenbodemspieren. Deze factoren zijn hogere leeftijd, overgewicht, chronisch hoesten of langdurig overmatig persen bij obstipatie.

Bij vrouwen zijn factoren die bijdragen en verslapping van de bekkenbodemspieren hormonale veranderingen tijdens menopauze, zwangerschap(pen) en vaginale bevallingen. Bij vaginale bevallingen verzakken vaak de baarmoeder en/of de vagina. Een vaginale bevalling is belastend voor de bekkenbodemspieren en andere weefsels in en rond de vagina. Een zware bevalling, een bevalling van een meerling en grote baby’s zijn extra belastend.

Bij mannen kunnen de volgende factoren die leiden tot verslapping van de bekkenbodenspieren: beschadiging van de spieren bij een operatie aan de prostaat of overvulling van de blaas ten gevolge van een vergrote prostaat.

Verschijnselen

Mensen met stressincontinentie verliezen ongewild urine bij activiteiten waarbij de druk in de buik (en de blaas) toeneemt. Dit gebeurt alleen overdag, als iemand wakker en actief is. Het kan voorkomen bij lachen, hoesten, niezen, tillen en plotseling van houding veranderen.

De hoeveelheid urine die mensen met stressincontinentie ongewild verliezen is meestal klein. Mensen met stressincontinentie gaan gemiddeld vaker dan andere mensen naar het toilet. Zij proberen ongewild urineverlies te voorkomen door ervoor te zorgen dat er nooit veel urine in hun blaas zit.

Diagnose

Een arts kan de diagnose van stressincontinentie stellen aan de hand van de medische voorgeschiedenis, een gesprek met de patiënt, een lichamelijk onderzoek en aanvullend onderzoek.

De voorgeschiedenis van de patiënt kan aanknopingspunten bieden bij het vaststellen van de oorzaak. Uit het gesprek met de patiënt leert de arts de specifieke verschijnselen. Soms is het daarvoor nodig dat patiënten één of enkele dagen een dagboekje bijhouden. Daarin noteren ze alle gegevens rond vochtinname, urineverlies en activiteiten.

Bij lichamelijk onderzoek zoekt de arts naar andere mogelijke oorzaken voor de incontinentie. Ook kan de arts de functie van de bekkenbodemspieren testen. Tijdens het vaginaal toucheren onderzoekt de arts of er verzakkingen zijn. Bij het rectaal toucheren bij mannen onderzoekt de arts of er verzakkingen zijn en of de prostaat vergroot is. De arts test de kracht van de bekkenbodemspieren van patiënten door hen te vragen om zijn vingers met deze spieren samen te knijpen. De arts kan vragen om te hoesten, terwijl hij met zijn vingers wat tegendruk geeft en nagaat hoeveel urine de patiënt verliest.

De gegevens uit voorgeschiedenis, gesprek en lichamelijk onderzoek zijn vaak zo duidelijk dat er geen of weinig aanvullend onderzoek nodig is. De arts kan de urine onderzoeken om een urineweginfectie uit te sluiten. Eventueel kan Urodynamisch onderzoek gedaan worden.

Preventie en behandeling

Bij de diagnose stressincontinentie door verslapping van de bekkenbodemspieren, is bekkenbodemtraining de eerste keus behandeling. Onder begeleiding van de huisarts of een gespecialiseerde fysiotherapeut doen patiënten oefeningen om hun bekkenbodemspieren te versterken.

Door de bekkenbodemspieren dagelijks ook thuis te oefenen, kunnen mensen een goed effect bereiken. Hoe meer oefening, hoe beter de resultaten. Soms geeft bekkenbodemtraining toch niet het gewenste resultaat. Dan kan de huisarts of de gynaecoloog bij vrouwen dan een pessarium aanmeten. Als dit geen effect heeft, kan de huisarts verwijzen naar de gynaecoloog (vrouwen) of uroloog (mannen). Er zijn verschillende operaties bij urine-incontinentie mogelijk.

Vrouwen kunnen stressincontinentie voor een groot deel voorkomen door na de bevalling snel te starten met oefeningen voor de bekkenbodemspieren. De kraamverzorger kan daarbij begeleiden.

Oefeningen bij stressincontinentie

Stressincontinentie is te bestrijden met bekkenbodemspieroefeningen. De bedoeling is om de bekkenbodemspieren sterker te maken en sterkere samentrekkingsreflexen te ontwikkelen voor als de druk in de buikholte plotseling toeneemt. Daarvoor de bekkenbodemspieren geoefend worden, los van andere spieren. Dat is niet gemakkelijk. Veel mensen weten niet waar deze spieren zich bevinden en hoe ze die kunnen aanspannen.

Om te weten waar de bekkenbodemspieren precies zijn, kunt u op een stoel gaan zitten met uw knieën en voeten wijd uit elkaar. Leg dan uw ellebogen op uw knieën. U voelt nu hoe de ontspannen bekkenbodemspieren licht tegen de stoelzitting drukken. Als u ze aanspant, zoals bij het ophouden van plas of tegenhouden van een wind, voelt u de bekkenbodemspieren wat meer loskomen van de zitting.

De oefening klinkt makkelijk, maar meestal knijpen mensen die bekkenbodemspieren willen aanspannen onwillekeurig de billen dicht, trekken de buik in, drukken de benen tegen elkaar en houden de adem in. Dat is echter niet de bedoeling. Daarbij gebruikt u de bekkenbodemspieren namelijk niet. U moet proberen de urinebuis en de anus op te trekken en af te sluiten: dan pas werken deze spieren. Het kost tijd om de oefeningen goed te leren. Probeer ze regelmatig te doen, zowel zittend als staand.

Bij deze oefening mag u uw buik-, bil- of beenspieren niet gebruiken en uw ademhaling hoort gewoon door te gaan. Span u bekkenbodemspieren één tot drie keer achter elkaar aan voordat u ze weer loslaat. Herhaal deze oefening vaak: vijftig keer per dag is prima om te beginnen. U kunt ook bekkenbodemspieren leren oefenen onder leiding van een fysiotherapeut.

Complicaties

Stressincontinentie gaat vaak gepaard met gevoelens van schaamte en wordt dan ook pas na lange tijd of helemaal niet gemeld. Het urineverlies verhoogt de kans op urineweginfecties en op huiduitslag rondom de geslachtsorganen en de anus. Met name ouderen met een toch al kwetsbare huid en verminderde weerstand zijn hier vatbaar voor.

Meer informatie

Campbell, S., & Monga, A. (2000), Urogynaecology, Gynaecology by Ten Teachers, 17th Ed, Arnold, Londen.

Glazener, C.M.A., & Lapitan, M.C. (2002), Urodynamic Investigations for Management of Urinary Incontinence in Adults (Cochrane Review). In: The Cochrane Library, Issue 3, Oxford: Update Software.

Neal, D.E. (2000), The Urinary Bladder. In: Russell, R.C.G., Williams, N.S., & Bulstrode, C.J.K. (eds), Bailey & Love’s short practice of surgery, 23rd Ed, Arnold, Londen.

Peyromaure, M., Ravery, V., Boccon-Gibod, L. (2002), The management of stress urinary incontinence after radical prostatectomy, BJU International, 90(2), 155-161.

Subbarao, V., Yalla, M.D., & Neil, M. (1992), Evaluation and Medical Management of Urinary Incontinence. In: Walsh, P.C., Retik, A.B., Stamey, T.A., et al. (eds), Campbell’s urology, 6th Ed, W.B. Saunders, Philadelphia.
Standaard M46 Urine-incontinentie (2006). Nederlands Huisartsen Genootschap, Utrecht.

Site van het Nederlands Huisartsen Genootschap (NL)
http://thuisarts.nl/urine-incontinentie/ik-heb-stress-incontinentie

Sites van de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie enGynaecologie
www.nvog.nl/Sites/Files/0000000184_BEKKENBODEMKLACHTEN%20BIJ%20VROUWEN.pdf

www.nvog.nl/Sites/Files/0000000189_PESSARIUM%20BIJ%20VERZAKKING%20EN%20INCONTINENTIE.pdf

www.nvog.nl/Sites/Files/0000000185_BEKKENFYSIOTHERAPIE.pdf

Site volledig gewijd aan urine-incontinentie (NL)
www.incontinentie.net/