Stress urine-incontinentie

Stressincontinentie

Stressincontinentie (ook inspanningsincontinentie genoemd) is een vorm van urine-incontinentie. Het is het niet-kunnen ophouden van de urine tijdens lichamelijke activiteiten waarbij de druk in de buik toeneemt. Het komt op alle leeftijden voor bij mannen en vrouwen. Bij vrouwen jonger dan 65 jaar is stressincontinentie de meest voorkomende vorm van incontinentie.

Oorzaken

Stressincontinentie is meestal het gevolg van verslapping van de bekkenbodemspieren in combinatie met verzakking van de plasbuis of de blaas.
In een enkel geval is er sprake van een verkeerde coördinatie van de bekkenbodemspieren.

De bekkenbodemspieren zorgen ervoor dat de inhoud van het bekken op zijn plaats blijft en niet naar beneden uitzakt. Het zijn diverse spieren die met elkaar samenwerken. Het zijn onder andere de spieren die u bewust kunt aanspannen wanneer u de urine ophoudt of een windje probeert tegen te houden.
De bekkenbodemspieren vormen de belangrijkste steun van de kringspier (de sfincter) die de blaasuitgang dichtknijpt wanneer de urine opgehouden moet worden. Onder de plasbuis loopt eveneens een ondersteunend bandje. Doordat deze steun nu wegvalt, werkt de kringspier onvoldoende. Tijdens activiteiten waarbij de druk in de buik (en dus ook in de blaas) hoger wordt, is de kringspier niet sterk genoeg om de urine tegen te houden. Er lekt dan wat urine weg.

Er zijn verschillende factoren die kunnen leiden tot verslapping van de bekkenbodemspieren. Dit zijn:

• hogere leeftijd
• langdurig overmatig persen bij obstipatie
• chronisch hoesten
• overgewicht

Bij vrouwen:

• hormonale veranderingen tijdens zwangerschap(pen) en de menopauze
• vaginale bevallingen (vaak is er dan tevens sprake van verzakking van de baarmoeder en/of de vagina).

Bij mannen:

• beschadiging van de spieren bij een operatie aan de prostaat
• overvulling van de blaas ten gevolge van een vergrote prostaat.
  
  

Verschijnselen

Mensen met stressincontinentie verliezen ongewild urine tijdens activiteiten waarbij de druk in de buik (en de blaas) toeneemt. Dit type incontinentie treedt alleen overdag op, als iemand wakker en actief is. Het treedt onder andere op bij lachen, hoesten, niezen, tillen en plotseling van houding veranderen. De hoeveelheid urine die ongewild wordt verloren is doorgaans klein. Mensen met stressincontinentie gaan gemiddeld vaker dan andere mensen naar het toilet. Door ervoor te zorgen dat er nooit veel urine in de blaas zit, proberen zij ongewild urineverlies te voorkomen.

Diagnose

De diagnose van stressincontinentie wordt gesteld aan de hand van de medische voorgeschiedenis, de anamnese (vraaggesprek), een lichamelijk onderzoek en aanvullend onderzoek.
De voorgeschiedenis kan aanknopingspunten bieden bij het vaststellen van de oorzaak.

Vanuit de anamnese worden de specifieke verschijnselen duidelijk. Soms is het daarvoor nodig gedurende één of een aantal dagen een dagboekje bij te houden waarin alle gegevens met betrekking tot vochtinname, urineverlies en activiteiten worden genoteerd.

Bij het lichamelijk onderzoek zoekt de arts naar mogelijk andere oorzaken voor de incontinentie en kan hij de functie van de bekkenbodemspieren testen. Tijdens het vaginaal toucher (bij mannen een rectaal toucher) zal de arts onderzoeken of er verzakkingen zijn (bij mannen of de prostaat vergroot is). Hij test de kracht van de bekkenbodemspieren door te vragen om zijn vingers met deze spieren samen te knijpen. De arts kan vragen om te hoesten, terwijl hij met zijn vingers wat tegendruk geeft en nagaat hoeveel urine er wordt verloren.

De gegevens uit voorgeschiedenis, anamnese en lichamelijk onderzoek zijn vaak zo duidelijk dat er geen of weinig aanvullend onderzoek nodig is. De urine kan worden onderzocht om een urineweginfectie uit te sluiten. Eventueel kan urodynamisch onderzoek plaatsvinden.

Preventie en behandeling

Wanneer de diagnose stressincontinentie wordt gesteld en de oorzaak is gelegen in verslapping van de bekkenbodemspieren, is bekkenbodemtraining de behandeling van eerste keus. Onder begeleiding van de huisarts of een gespecialiseerde fysiotherapeut worden oefeningen gedaan ter versterking van de bekkenbodemspieren.

Door de bekkenbodemspieren dagelijks ook thuis te oefenen, kan een goed effect worden bereikt. Hoe meer er wordt geoefend, hoe beter de resultaten zijn. Soms geeft bekkenbodemtraining toch niet het gewenste resultaat. De huisarts of de gynaecoloog kan bij vrouwen dan een pessarium aanmeten. Heeft ook dit geen effect dan kan verwezen worden naar de gynaecoloog (vrouwen) of uroloog (mannen). Er zijn verschillende operaties bij urine-incontinentie mogelijk.
Vrouwen kunnen stressincontinentie voor een groot deel voorkómen door na de bevalling snel te starten met oefeningen voor de bekkenbodemspieren. De kraamverzorgende kan hen daarin begeleiden.

Complicaties

Stressincontinentie gaat vaak gepaard met gevoelens van schaamte en wordt dan ook gewoonlijk pas na lange tijd of helemaal niet gemeld. Het urineverlies verhoogt de kans op huiduitslag rondom de geslachtsorganen en de anus en op urineweginfecties. Met name ouderen met een toch al kwetsbare huid en verminderde weerstand zijn hier vatbaar voor.

Meer informatie

Campbell, S., & Monga, A. (2000), Urogynaecology, Gynaecology by Ten Teachers, 17th Ed, Arnold, Londen.

Glazener, C.M.A., & Lapitan, M.C. (2002), Urodynamic Investigations for Management of Urinary Incontinence in Adults (Cochrane Review). In: The Cochrane Library, Issue 3, Oxford: Update Software.

Neal, D.E. (2000), The Urinary Bladder. In: Russell, R.C.G., Williams, N.S., & Bulstrode, C.J.K. (eds), Bailey & Love’s short practice of surgery, 23rd Ed, Arnold, Londen.

Peyromaure, M., Ravery, V., Boccon-Gibod, L. (2002), The management of stress urinary incontinence after radical prostatectomy, BJU International, 90(2), 155-161.

Subbarao, V., Yalla, M.D., & Neil, M. (1992), Evaluation and Medical Management of Urinary Incontinence. In: Walsh, P.C., Retik, A.B., Stamey, T.A., et al. (eds), Campbell’s urology, 6th Ed, W.B. Saunders, Philadelphia.
Standaard M46 Urine-incontinentie (2006). Nederlands Huisartsen Genootschap, Utrecht.
http://nhg.artsennet.nl/uri/?uri=AMGATE_6059_104_TICH_R180479288476750

http://nhg.artsennet.nl/uri/?uri=AMGATE_6059_104_TICH_R187782262124512
http://nhg.artsennet.nl/uri/?uri=AMGATE_6059_104_TICH_R194008593858191
http://nhg.artsennet.nl/uri/?uri=AMGATE_6059_104_TICH_R194019738972184
Sites van het Nederlands Huisartsen Genootschap (NL)

http://www.nvog.nl/files/fysiotherapie_bij_bekkenbodemproblemen.pdf
http://www.nvog.nl/files/bb_ring-press.pdf
Sites van de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie

http://www.incontinentie.net/
Site volledig gewijd aan urine-incontinentie (NL)