Verworven dyslexie

Inleiding

Dyslexie (of woordblindheid) is een stoornis die zich kenmerkt door problemen met verwerken van geschreven taal. Het is vooral bekend dat dit optreedt bij kinderen. Als dyslexie aangeboren is, spreken we van ontwikkelingsdyslexie .

Bij mensen die normaal hebben leren lezen, kan op latere leeftijd dyslexie ontstaan. Deze verworven dyslexie is vaak het gevolg van een hersenbeschadiging. Dit kan onder meer optreden door:

• een hersenbeschadiging door een ongeval
• een infectie die de hersenen aantast
• hersenvliesontsteking
• een CVA (beroerte).

In veel gevallen is er dan ook sprake van afasie, een stoornis die zich ook uit in het in het mondeling uitdrukken en/of begrijpen van taal.
Voor de meeste mensen met verworven dyslexie of afasie is lezen een opgave geworden, terwijl dit voorheen vanzelf ging.

Deze tekst gaat over verworven dyslexie.

Lezen op verschillende manieren

In de normale situatie lezen we soms snel en soms langzaam om de tekst beter te begrijpen. Woorden die we veel gebruiken, lezen we sneller en kosten minder inspanning. Lange, ingewikkelde zinnen en ambtelijke taal zijn veel moeilijker te lezen. Dit lezen we langzamer.

Hardop lezen is niet hetzelfde als woorden herkennen. Als iemand voorleest, dan brengt hij door intonatie en tempo de betekenis van de tekst of het verhaal over. Wie een lange tekst begrijpend leest, leest over typefouten heen en concentreert zich op de hoofdlijnen van de tekst.

Verschillende leesproblemen bij verworven dyslexie

Verworven dyslexie kan zich op verschillende manieren voordoen.

Iemand met afasie vertelt:
“Als iemand hardop voorleest, dan kan ik het volgen. Maar als ik het zelf moet doen, lukt het niet. Dat is zo raar. Ik zie het wel en begrijp het, maar kan de woorden niet uitspreken.”

Een ander ervaart het volgende probleem:
“Ik kan goed lezen. Hardop lezen gaat ook prima. Maar als ik een pagina gelezen heb, ben ik kwijt wat er stond.”

Het leesproces bestaat uit kleine opeenvolgende stapjes (niveaus). Elk van die stapjes of de samenwerking tussen die niveaus kan verstoord zijn. Als iemand aangeeft dat hij niet meer kan lezen, is het de kunst om uit te zoeken welke niveaus uit het leesproces nog wel goed gaan. Want dan kan het lezen nog worden verbeterd. Dat gebeurt door gebruik te maken van de niveaus die iemand nog beheerst en uit te zoeken welke strategieën het leesproces activeren of ondersteunen.

“Bij mij is het lezen stapje voor stapje teruggekomen. Toen ik net afasie had, herkende ik geen woord. Ik zag wel tekens, maar ik herkende ze niet als letters.
Toen ben ik begonnen om mijn naam na te schrijven, wel honderd, wel duizend keer. Tot ik mijn naam weer in mijn vingers had. Mijn naam herkende ik toen, ook als hij gedrukt stond. Zo ben ik verder gaan oefenen; eerst met kleine woordjes en toen met langere.”

Behandeling van verworven dyslexie

Er zijn twee methoden om met verworven dyslexie om te gaan. De ene is: langdurig oefenen om te herstellen wat kapot is. De andere is: andere strategieën gebruiken en benutten wat nog wel goed gaat.

Soms vullen beide manieren elkaar aan. Door een logopedist kan worden onderzocht welke methode het meest geschikt is. Daarnaast bestaan er tegenwoordig tal van leeshulpmiddelen .

Tips en adviezen

Om beter te kunnen zien:

• Laat een oogarts of opticien controleren of de ogen nog goed zijn. Veel mensen die vroeger een bril met dubbel focus hadden, kunnen baat hebben bij een aparte leesbril.
• Soms helpt het om onder de regel die gelezen wordt een liniaal of blaadje te leggen.
• In de bibliotheek zijn grote-letterboeken te leen.
• Gebruik software die kan helpen woorden en teksten voor te lezen. Zo zijn er leespennen die de tekst waarop zij gehouden worden voorlezen.
• Er zijn verschillende (blinden- en slechtzienden)bibliotheken met boeken, tijdschriften en kranten op CD.
• Een hulpmiddel om ingesproken literatuur te beluisteren is de Daisyspeler. Hiermee kan bijvoorbeeld gestructureerd gebladerd worden en de afspeelsnelheid aangepast worden.
• Is er sprake van een hemianopsie (een halfzijdige uitval van het zicht)? Het kan helpen om aan de kant die niet waargenomen wordt, een gekleurde liniaal te leggen. Men kan zich dan aanleren tot en met deze liniaal te lezen.

Bij moeite met het herkennen van woorden:

• Het helpt goed om mee te lezen als een ander hardop leest.
• Oefenen met woordzoekers is zinvol om de herkenning van woorden te verbeteren. Een woordzoeker is een puzzel. Er staan allemaal letters in een raster. Boven dat raster staan woorden. Die woorden moeten worden gezocht en doorgestreept in het raster met letters. Meestal blijven er enkele letters over in het raster en die letters vormen dan een woord.

Voor een beter begrip van de tekst:

• Haal de trefwoorden uit de tekst, onderstreep ze of schrijf ze over. Zo staan de hoofdzaken uit de tekst bij elkaar. Dat is gemakkelijker te begrijpen. Vergelijk het met krantenkoppen. Deze zijn gemakkelijker dan krantenartikelen omdat ze uit trefwoorden bestaan.
• Soms helpt het om de tekst ook te horen. Lees de tekst hardop en maak een bandopname. Of vraag iemand anders de tekst voor te lezen. Probeer altijd zelf ook mee te lezen.
  

Meer informatie

Informatie over dyslexie
nl.wikipedia.org/wiki/Dyslexie

Dyslexie en ICT-hulpmiddelen
www.lexima.nl/