Kniebandletsel

Inleiding

De knie is een complex gewricht dat bovendien veel belasting te verduren krijgt. In de knie zorgen verschillende banden, kapsels en andere structuren voor stevigheid. Wat betreft de kniebanden kennen we de voorste en achterste kruisband en verder de binnen- en buitenband. Letsels aan deze banden kunnen verrekkingen, scheurtjes of het totaal afscheuren zijn.

Naast meniscusletsels komen letsels aan de binnenband het meest voor. Meestal gaat het om verrekking. Letsels aan de binnenband komen veel voor bij voetballers. Letsels aan de buitenband zijn zeldzamer en komen vaak in combinatie met letsel aan andere banden of de meniscus voor. Letsel aan de voorste kruisband komt ook regelmatig voor, vooral skiërs zijn hiervoor gevoelig. Ten slotte komen letsels aan de achterste knieband zelden voor bij sportactiviteiten.

Oorzaak

Het verdraaien van de knie is de belangrijkste oorzaak van kniebandletsel. Dan blijft de voet op de grond staan bij een draai van het lichaam. Dit kan voorkomen bij struikelen, misstappen en andere ongelukken. Verder is het `in de grond trappen’ een risicofactor, wat bij voetballers nogal eens voorkomt. Hierbij ontstaat letsel aan de binnenband.
Meestal ontstaat kniebandletsel door een combinatie van interne en externe factoren. Interne factoren zijn zaken waarop iemand zelf invloed heeft. Externe factoren zijn omgevingsfactoren, zoals ondergrond, weersomstandigheden, training en sportuitrusting.

Interne risicofactoren

• Verminderde spierkracht of coördinatie van de spieren en banden rondom de knie, vooral de bovenbeenspieren. Dit kan ook door vermoeidheid komen.
• Overgewicht.

Externe risicofactoren

• Een oneffen ondergrond kan voor misstappen zorgen waardoor letsel kan ontstaan.
• Schoenen die niet geschikt zijn voor de voeten en voor de ondergrond. Vooral het draaien van de schoenen op de grond moet mogelijk zijn. Dit is lang niet altijd het geval. Te stroeve schoenen vormen een risico voor kniebandletsel.
• Het niet goed uitvoeren van een warming-up en cooling-down.

Symptomen

Kniebandletsel doet pijn. Daarnaast kan een instabiele knie optreden, vooral bij letsel aan een van de kruisbanden.

Deze instabiliteit treedt minder op de voorgrond bij letsels aan de binnen- of buitenband. Bij letsel aan de binnenband zit de pijn aan de binnenkant van de knie, bij letsel aan de buitenband aan de buitenzijde.

Letsels aan de kruisbanden heeft pijn in de hele knie tot gevolg. De klachten zijn plotseling ontstaan na een trauma of een vreemde
beweging met het kniegewricht. Ook kan er een zwelling in de knie ontstaan. Afhankelijk van de ernst van het letsel duurt volledig herstel enkele weken tot negen maanden bij afscheuren van de kruisbanden.

Professionele behandeling

Bij kniebandletsel is het verstandig zo snel mogelijk deskundige hulp te raadplegen. Een goede diagnose is van belang voor de verdere behandeling. Daarin zal oefenen vaak centraal staan. Mensen kunnen hiervoor terecht bij de huisarts, een Sportmedisch Adviescentrum (SMA) of een (sport)fysiotherapeut. Soms kan een (kijk)operatie door een orthopeed nodig zijn. Er moet met de sporter, orthopeed, huisarts, sportarts en fysiotherapeut overlegd worden om tot de juiste behandeling te komen. Leeftijd, niveau van sporten, blessure, beroep en motivatie voor revalidatie spelen mee in deze beslissing.

Zelfzorg

Doortrainen of rust nemen?
Rust nemen is noodzakelijk voor een goed herstel. Eigenlijk is het beter om de knie helemaal niet te belasten. Het onbelast bewegen van de knie kan wel helpen bij het herstel. Zo blijft de knie beweeglijk.

Alternatieve training
Na verloop van tijd kan er ook op verschillende andere manieren getraind worden. Denk hierbij aan zwemmen, fietsen en cardiofitness. Activiteiten waarbij de voeten het volledige gewicht moeten dragen kunnen een te grote belasting voor de knie vormen. Daarom zijn deze minder geschikt. Bewegen mag geen pijn doen.

Geschikte oefeningen
Spierversterkende oefeningen van met name de bovenbeenspieren kunnen helpen om de klachten te verminderen. Hierna wordt een oefening beschreven waarbij de bovenbeenspieren versterkt worden zonder de knie te bewegen. Het streven is de oefeningen tien series van tien herhalingen te doen. Tenzij het bewegen pijn doet. Op dat moment moet worden gestopt.

Oefening
Let op: bij een voorste kruisbandletsel mag deze oefening niet uitgevoerd worden, vanwege de hefboomwerking op de voorste kruisband. Bovendien is het bij de revalidatie van dit soort letsels geen functionele oefening.

Ga met de rug op de grond liggen. Steun op de ellebogen.
Til het been gestrekt op en trek daarbij de tenen richting het gezicht. Houd dit drie seconden vol. Leg het been weer rustig terug.

Deze oefening is eventueel te verzwaren door een verzwaard zakje op de enkel te leggen.
Een deskundige kan helpen deze oefening goed aan te leren en uit te voeren.

Koelen
Koelen heeft een pijnstillend effect. Het zorgt ervoor dat een eventuele vochtophoping beperkt blijft. Dan kan de knie beter bewegen en is het gemakkelijker om een diagnose te stellen. Gebruik ijs in een plastic zakje of een coldpack om te koelen. Houd het ijs/coldpack tegen de knie. Doe dit vijftien tot twintig minuten per keer. Leg een doek tussen het ijs/coldpack en de huid, zodat de huid niet kan bevriezen.

Preventie maatregelen

De volgende tips kunnen de kans op kniebandletsel verminderen.

Training

Begin altijd met een goede warming-up. Warm het lichaam op door vijf tot tien minuten rustig te bewegen. Doe vervolgens verschillende losmaakoefeningen van de spieren.

Een voorbeeld van een losmaakoefening is met de voet rondjes in de lucht draaien. Of met de hak rondjes draaien terwijl de tenen op de grond blijven staan. Doe deze oefeningen ongeveer 15 seconden per keer. Herhaal dit twee- tot driemaal. Draai rustige, gecontroleerde figuren. Hierna kan het bewegen kort worden herhaald op een hogere tot maximale intensiteit.

Zorg ook voor een goede trainingsopbouw. Voer de intensiteit en de omvang van de trainingen geleidelijk op. Bouw dus, vooral na een blessure of ziekte, de training weer zeer geleidelijk op tot het oude niveau.

Het nut van de cooling-down wordt weliswaar steeds meer in twijfel getrokken, maar 'baat het niet, dan schaadt het niet'. De cooling-down kan bestaan uit enkele minuten rustig bewegen en het uitvoeren van de eerder beschreven oefeningen.

Behalve de veldtrainingen zijn er verschillende spierversterkende oefeningen voor de bovenbeenspieren die mensen thuis kunnen doen. Een voorbeeld is hiervoor beschreven, onder het kopje 'zelfzorg'. Deze oefening kan ook preventief worden gedaan.

Sportuitrusting

Draag goed passende sportschoenen met een schokdempende zool, een stevige hielsteun en een hoge, soepele hielrand. De combinatie van de zool en de ondergrond is ook va belang. De zool moet draaien op de grond gemakkelijker maken.

Als er sprake is van (lichte) voetafwijkingen is het verstandig om daar rekening mee te houden bij het kopen van nieuwe sportschoenen. Bijvoorbeeld bij knikplatvoeten. Een goede sportspeciaalzaak kan hierover adviseren.

Soms is het noodzakelijk om een speciale aanpassing in of onder de sportschoen te laten maken. Zoals bij voetafwijkingen of een beenlengteverschil. Dit kan het beste door een orthopedisch schoenmaker worden gedaan.

Omgeving

Train zoveel mogelijk op een zachte, maar effen ondergrond (bos, gras). Wie klachtenvrij is, varieert de ondergrond het best. Deze variatie zorgt ervoor dat spieren en pezen zich goed ontwikkelen en zich beter kunnen aanpassen aan de omstandigheden. Vermijd glibberige ondergronden.

Lichaamsgewicht

Sporters met een (te) hoog lichaamsgewicht, lopen een grotere kans op blessures. Probeer af te vallen door een goed eetpatroon en voldoende matig intensieve beweging.

Meer informatie

Informatie over kruisbandletsel
www.werkendlichaam.nl

Informatie van het Nederlands Huisartsen Genootschap
www.thuisarts.nl/kniebandletsel

Algemene informatie over sporten en gezondheid
www.sportzorg.nl/knie

Algemene informatie over blessures
www.voorkomblessures.nl