Tekenbeten

Inleiding

Een teek is een bruinzwart insect dat één tot drie millimeter groot is en lijkt op een spin. Teken komen met name voor in bosrijke gebieden en voeden zich met bloed dat ze via een beet in de huid opzuigen. Zodra ze zich hebben volgezogen vallen ze meestal vanzelf van het lichaam af. Teken kunnen ziekteverwekkers bij zich dragen en op die manier kan er een besmetting plaatsvinden. Ongeveer één op de vijf teken is besmet met de lymebacterie.

Ziekten

De meest bekende ziekteverwekkers die door teken worden overgebracht zijn:

• De Borrelia bacterie, veroorzaker van de ziekte van Lyme en febris recurrens;
• Virussen die ontsteking van de hersenen en hersenvliezen kunnen veroorzaken;
• De Rickettsia bacterie, veroorzaker van Q-koorts, fièvre boutonneuse en Rocky Mountain spotted fever.

In Nederland komen van bovenstaande aandoeningen alleen de ziekte van Lyme voor en Q-koorts voor. Q-koorts wordt meestal op een andere manier dan via tekenbeten overgebracht.

Verschijnselen

Een tekenbeet is vaak niet pijnlijk en de eerste verschijnselen zijn meestal beperkt tot een klein, rood vlekje op de plaats van de beet. Soms blijft een tekenbeet zelfs onopgemerkt. De verschijnselen van een ziekte die wordt veroorzaakt door een door teken overgebrachte ziekteverwekker zijn meestal vaag en algemeen met koorts, hoofd,-, spier- en gewrichtspijn, vermoeidheid en huiduitslag. Daarnaast treden tevens voor de ziekte specifieke verschijnselen op.

Behandeling

Als een teek na de beet vanzelf afvalt of binnen 24 uur kan worden verwijderd, is het risico op ziekte zo klein dat meestal geen behandeling nodig is. Wanneer echter verschijnselen optreden is het raadzaam contact op te nemen met de arts. Antibiotica kunnen dan nodig zijn om complicaties te voorkomen.

Vaccinatie

In sommige landen is een vaccin tegen de ziekte van Lyme beschikbaar. De werkzaamheid van dit vaccin is in Europa echter twijfelachtig en het is in Nederland niet beschikbaar. Tegen andere door teken veroorzaakte ziekten bestaan geen vaccins. Bescherming tegen door teken overgebrachte ziekten moet daarom op andere manieren worden verkregen.

Voorzorgsmaatregelen

Tekenbeten zijn te voorkomen door;

• bij wandelen in het bos of door hoog gras zo mogelijk altijd op gebaande paden te lopen en gras of struikgewas tot anderhalve meter boven de grond te vermijden.
• het hemd of T-shirt in de broek te stoppen, de broekspijpen in de sokken of laarzen en draag een pet.
• Let extra op wanneer u werkt met of in de buurt van dieren. Op kadavers kunnen veel teken zitten.
• alle onbedekte lichaamsdelen in te smeren met een insectenwerend middel dat DEET bevat.
• sokken, schoenen en broek in te spuiten met insectenwerend middel dat DEET bevat.
• uw lichaam iedere dag na het werken in het groen te controleren op teken. Teken komen vooral voor in huidplooien zoals liezen, oksels, bilnaad, knieholten, achter oren en in de haargrens. Controleer kleding op teken. Blijven teken in de kleding vastzitten, was de kleding op 60 graden of stop ze in de wasdroger.
• Zorg voor een goede tekenpincet in uw EHBO-doos.

Teken verwijderen

Bij het aantreffen van een teek op het lichaam is het belangrijk deze onmiddellijk, en in ieder geval binnen 24 uur, te verwijderen. Controleer daarna het hele lichaam bij goed licht, want als één teek wordt gevonden, is de kans groot dat er meer zijn. Gebruik geen alcohol, jodium, wasbenzine, olie of andere middelen voor het verwijderen van de teek omdat dan de kans bestaat dat de teek van schrik de maaginhoud leegt met een verhoogde kans op infectie. Verwijder de gehele teek met behulp van een klein tangetje of speciaal tekenpincet. Pak de teek zo dicht mogelijk bij de huid vast en trek de teek recht naar buiten totdat deze los komt. Het is niet erg als het voorste deel van de teek in de huid achterblijft omdat dit er vanzelf uitkomt. Zorg er bij het verwijderen van de teek voor dat het lijfje niet wordt samengeknepen omdat hierdoor de maaginhoud, die de ziekteverwekker bevat, in de beet terecht kan komen waardoor het risico op infectie toeneemt. Maak na het verwijderen van de teek het gebied rond de beet schoon en desinfecteer het wondje met jodium, alcohol of een ontsmettende zalf. Was de handen grondig met water en zeep. Noteer tenslotte de datum van de tekenbeet in de agenda. Houd tot drie maanden na de tekenbeet de huid rond de beet in de gaten.

Medische hulp

Wanneer het verwijderen van de teek niet goed gaat, laat dit dan de huisarts nog dezelfde dag doen. Neem tevens contact op met de arts wanneer er in de periode na de beet een rode, steeds groter wordende, ringvormige vlek op de huid verschijnt, een grieperig gevoel met koorts en spierpijn optreedt of verschijnselen ontstaan als gewrichtsklachten, dubbel zien, een scheef gezicht of pijn, krachtsverlies of tintelingen in armen of benen. Wanneer de teek is verwijderd en er een klein rood plekje op de plek van de tekenbeet ontstaat, is dit meestal een reactie van de huid op de beet. Hierover hoeft u zich geen zorgen te maken.

Meer informatie

Informatie van het Nederlands Huisartsen Genootschap
nhg.artsennet.nl
nhg.artsennet.nl

Informatie van het Rijksinstituut van Volksgezondheid en Milieu
www.rivm.nl

Informatie van het Kennissysteem Infectieziekten en Arbeid
http://www.kiza.nl/content/ziekten-door-teken

Informatie van de Nederlandse Vereniging voor Lymepatiënten
www.lymevereniging.nl

Bij het schrijven van dit artikel is ook gebruik gemaakt van voorlichtingsmateriaal van het RIVM.