Overmatige slaperigheid

Inleiding

Wie lijdt aan overmatige slaperigheid, kampt dagelijks met een onbedwingbare slaperigheid overdag. Iemand valt op een dag meerdere malen ongewenst en ‘zomaar’ in slaap, vaak zonder dit te kunnen tegenhouden. Overmatige slaperigheid is een slaapstoornis. De medische term voor overmatige slaperigheid is hypersomnie.

Oorzaken

Overmatige slaperigheid kan op zichzelf staand voorkomen. Meestal komt die slaperigheid echter door langdurig slaaptekort, bijvoorbeeld door lichamelijke klachten of leefstijl. Daarnaast kunnen bepaalde geneesmiddelen, sommige neurologische of psychische aandoeningen of andere slaapstoornissen tot overmatige slaperigheid leiden. Denk bij dat laatste aan narcolepsie, het slaapapneusyndroom of rusteloze benen.

Verschijnselen

De voornaamste klacht is overmatige slaperigheid, die zich uit in verlengde slaapperioden of bijna dagelijks voorkomende slaapperioden overdag. Dit in tegenstelling tot slapeloosheid. Daarbij kunnen overdag veel klachten ontstaan, waaronder slaperigheid, maar ondanks de verstoorde nacht is vrijwel nooit sprake van ongewild in slaap vallen. Iemand heeft dus geen last van moeheid, maar van slaperigheid, oftewel: een probleem om wakker te blijven. Verder heeft diegene voldoende energie voor zijn taken.

De klachten ontstaan vooral bij eentonige bezigheden of ontspanning, bijvoorbeeld tijdens een vergadering of bij het televisie kijken. Omgekeerd kan activiteit de verschijnselen (tijdelijk) onderdrukken. In ernstigere gevallen lukt het lezen van een boek niet meer en valt men soms zelfs in slaap tijdens het eten of fietsen. Daarnaast kunnen hoofdpijn, somberheid, flauwvallen en efficiëntie-, coördinatie-, concentratie- en geheugenproblemen optreden. Ook kunnen mensen met overmatige slaperigheid last hebben van automatisch gedrag, zonder dat men zich daar van bewust is of het zich later kan herinneren. Tevens hebben zij een hoger risico op ongevallen door hun slaapaanvallen, waarbij ze soms op de meest ongeschikte plaatsen en tijden in slaap vallen.

Gevolgen

Overmatige slaperigheid kan het normale functioneren en het dagelijks leven flink belemmeren. Het heeft effect op veel gebieden; opleiding, werk, relatie, gezinsleven, sociale contacten en bewegingsvrijheid, zoals deelname aan het verkeer. Bovendien is er vaak onbegrip vanuit de omgeving, die mensen met overmatige slaperigheid zien als lui of ongemotiveerd.

Diagnose

Bij het vaststellen van de diagnose spelen de medische voorgeschiedenis en het verhaal van de patiënt een belangrijke rol. Daarnaast zal vaak een aanvullend bloedonderzoek worden verricht, waarbij onder meer de schildklierfunctie wordt bekeken en op bloedarmoede en de ziekte van Pfeiffer wordt gecontroleerd. Ook wordt vaak aangeraden een slaapdagboek bij te houden en wordt er meestal uitgebreid slaaponderzoek verricht. Het is bij het stellen van de diagnose vooral belangrijk uit te sluiten dat chronisch slaapgebrek de oorzaak van de verschijnselen is.

Wat kunt u zelf doen?

Verandering van uw leefstijl kan de verschijnselen mogelijk verlichten. Elke dag op ongeveer dezelfde tijden naar bed gaan en weer opstaan, ook in de weekenden en vakanties, kan helpen. Zorg daarbij voor ontspanning voor het slapengaan. Dat betekent dat u in het uur voordat u naar bed gaat niet meer werkt, computert of een spannend boek leest, maar dat u juist probeert te ontspannen. Neem bijvoorbeeld een warm bad of doe ontspanningsoefeningen.

Let daarnaast op wat u eet en drinkt. Eet regelmatig kleine hoeveelheden, want een stevige maaltijd kan de slaperigheid vergroten. Verder is het aan te raden om suikers, alcohol en cafeïnehoudende dranken zoals koffie en thee zoveel mogelijk te vermijden.
Regelmatige lichaamsbeweging overdag kan ook helpen om beter te slapen, maar zorg ervoor dat u niet te kort voor het slapengaan sport, want dat werkt juist activerend. Kijk ook eens kritisch naar uw slaapkamer; is het er donker, rustig en comfortabel?

Behandeling

De verdere behandeling is afhankelijk van de precieze oorzaak van de overmatige slaperigheid. Een op zichzelf staande overmatige slaperigheid kan behandeld worden met geneesmiddelen die de verschijnselen onderdrukken, waardoor iemand in het dagelijks leven beter zal kunnen functioneren. Daarnaast kan het op vaste tijden kort slapen, bijvoorbeeld tijdens de lunchpauze, helpen om de dag beter door te komen en het op ongewenste tijdstippen en/of plaatsen in slaap vallen te verminderen.

Meer informatie

Informatie van Kempenhaeghe, Centrum voor Slaapgeneeskunde
www.kempenhaeghe.nl/upload/_217_pageitems_746_KH%20Folder%20A5%20S-%20Hypersomnia.pdf

Informatie van het Nederlands Huisartsen Genootschap over goed slapen
http://nhg.artsennet.nl/web/file?uuid=316d188f-c4a9-4afc-b279-87f22ec57f23&owner=13cbd049-31f7-4e47-b4b5-95f997518d24

Algemene informatie over overmatige slaperigheid
http://nl.wikipedia.org/wiki/Hypersomnia

Stanford University Center of Excellence for the Diagnosis and Treatment of Sleep Disorders, Hypersomnia Information (2005). [Online] te raadplegen op
www.stanford.edu/~dement/hypersomnia.html. (Engels)