Lichamelijk onderzoek

Inleiding

Lichamelijk onderzoek van de huid en het onderhuids bindweefsel is veruit het belangrijkste uitwendige onderzoek om de diagnose te stellen. Een dergelijk onderzoek wordt meestal door de huisarts of huidspecialist (dermatoloog) uitgevoerd en levert belangrijke aanwijzingen op voor het vaststellen van aandoeningen van de huid en het onderhuids bindweefsel. Een lichamelijk onderzoek omvat inspectie, palpatie, percussie en auscultatie.
Inspectie is het systematisch bekijken van de huid om informatie te verkrijgen over verdeling, vorm, afmeting, kleur,symmetrie en eventuele afwijkingen (laesies). Bij palpatie worden de huid en het onderhuids bindweefsel met de handen onderzocht om meer informatie te verkrijgen over verdeling, plaats, vorm, afmeting, consistentie en aanwezigheid van pijnlijke gebieden. In geval van percussie worden de huid en het onderhuids bindweefsel beklopt met de vingers of met een speciaal instrument. Dit onderzoek wordt uitgevoerd om de dichtheid, inhoud, randen, afmeting en aanwezigheid van vocht vast te stellen. Auscultatie is het beluisteren van de huid en het onderhuids bindweefsel een speciaal luisterapparaat (stethoscoop). Een lichamelijk onderzoek van de huid en het onderhuids bindweefsel kan tevens nuttige aanwijzingen opleveren over andere organen.

Voorbereidingen

Het lichamelijk onderzoek vereist meestal geen specifieke voorbereiding. De hele procedure, samen met de voordelen en risico’s, worden uitgebreid met de patiënt besproken. Er is geen ziekenhuisopname of verdoving nodig. Er wordt aangeraden geen crèmes, zalf of cosmetica op de huid aan te brengen omdat dit het onderzoek kan belemmeren. Wanneer wel specifieke voorbereidingen noodzakelijk zijn, zullen deze voorafgaand aan het onderzoek worden uitgelegd.

Uitvoering
Een lichamelijk onderzoek wordt systematisch en in een goed verlichte ruimte uitgevoerd. Eerst wordt een algemeen onderzoek verricht waarbij aanblik, algehele gezondheid, geestelijke toestand en belangrijke functies, zoals polsslag, bloeddruk, temperatuur en ademhalingsfrequentie, worden genoteerd.
Het onderzoek van de huid begint met een visuele inspectie. De arts kijkt naar veranderingen in de kleur, aanblik en symmetrie van de huid en ook of er sprake is van haaruitval of huidplooien. Tevens worden de verdeling, vorm, afmeting, plaats en begrenzing van eventuele zwellingen of verwondingen beoordeeld. Vaak wordt tijdens het onderzoek een vergrootglas gebruikt. Vervolgens worden de afwijkingen met de vingers bevoeld (gepalpeerd) om de vorm, afmeting, begrenzing, aard, consistentie, stevigheid en de aanwezigheid van pijnlijke gebieden te beoordelen. Grote zwellingen worden voorzichtig met de vingers of kleine instrumenten beklopt om de dichtheid en de aanwezigheid van vocht vast te stellen. Met behulp van een stethoscoop kan worden gehoord of er in de afwijkingen of zwellingen abnormale geluiden worden geproduceerd.
Tijdens het lichamelijk onderzoek worden tevens andere structuren, zoals de slijmvliezen, nagels en haren, bekeken. Om gedetailleerdere informatie te verkrijgen kunnen specialistische onderzoeken, zoals onderzoek met een Wood’s lamp of dermatoscopie, tijdens het lichamelijk onderzoek worden uitgevoerd.

Aandoeningen

Door middel van een lichamelijk onderzoek kunnen diverse aandoeningen van de huid en het onderhuids bindweefsel worden opgespoord. Aan de huid gerelateerde aandoeningen, waarbij een lichamelijk onderzoek zinvol is, zijn onder meer infecties (zoals de ziekte van Ritter von Rittershain, impetigo en erythrasma), huidaandoeningen met blaarvorming (zoals pemphigus en pemfigoïd), allergische aandoeningen (zoals netelroos en eczeem),huidaandoeningen met bultjes en schilfers (zoals psoriasis en lichen planus) en aandoeningen als gevolg van straling (zoals zonnebrand, polymorfe lichteruptie, actinische keratosen en radiodermatitis).
Aandoeningen van de huidaanhangsels, zoals nagelaandoeningen, kaalheid, haarkleur- en haarschachtafwijkingen, overbeharing, rosacea, follikelcysten en zweetklieraandoeningen, kunnen ook met een lichamelijk onderzoek worden beoordeeld.
In geval van huidkanker , pigmentvlekken, goedaardige huidafwijkingen brandwonden,bevriezing, aangeboren huidafwijkingen en andere aandoeningen van de huid en het onderhuids weefsel, wordt tevens een lichamelijk onderzoek uitgevoerd.

Resultaten

Lichamelijk onderzoek levert belangrijke informatie op voor het stellen van de diagnose. De door een lichamelijk onderzoek verkregen informatie vormt de basis voor het uitvoeren van andere onderzoeken aan de hand waarvan de diagnose definitief kan worden gesteld en bevestigd. De bij het lichamelijk onderzoek verkregen bevindingen worden zorgvuldig vergeleken met die verkregen uit de medische voorgeschiedenis en onderzoeken als laboratoriumonderzoek, bloedonderzoek en beeldvormende onderzoeken.
De aard, uitbreiding, verdeling en diepte van de huidaandoening evenals het effect van de huidaandoening op de rest van het lichaam kunnen tot op zekere hoogte aan de hand van een lichamelijk onderzoek worden vastgesteld. Tevens kan tijdens het lichamelijk onderzoek informatie worden verkregen over de lymfeklieren in het gebied van de afwijking.
Diverse vormen van huidafwijkingen worden tijdens het lichamelijk onderzocht, herkend en beoordeeld. Vaak voorkomende huidafwijkingen zijn maculae, papels, vesikels, bullae en pustels. Maculae zijn kleine verkleurde vlekken en papels zijn kleine, begrensde, harde verhogingen (bultjes). Vesikels zijn kleine, met vocht gevulde blaasjes, terwijl bullae soortgelijke afwijkingen zijn, maar dan groter. Pustels zijn met pus gevulde blaren op de huid.

Complicaties

Bij een lichamelijk onderzoek doen zich geen ernstige complicaties voor aangezien het een pijnloze en veilige procedure is. Bij bepaalde huidaandoeningen, zoals ophoping van pus of vocht in de huid, kan enig ongemak door het onderzoek optreden.

Beperkingen

Een lichamelijk onderzoek alleen levert mogelijk niet alle bijzonderheden op die nodig zijn om aan de huid gerelateerde aandoeningen vast te stellen. Andere aanvullende onderzoeken als laboratoriumonderzoek, bloedonderzoek en beeldvormend onderzoek kunnen eveneens noodzakelijk zijn. Indien een lichamelijk onderzoek onjuist wordt uitgevoerd, kan de verkeerde diagnose worden gesteld.

Meer informatie

Informatie over dermatoscopie
http://www.huidziekten.nl/zakboek/dermatosen/dtxt/Dermatoscopie.htm

http://www.nlm.nih.gov/
Medline Plus (2003), Auscultation, [online] te [geraadpleegd: 26 juli 2005]. (Engels)

http://www.nlm.nih.gov/
Medline Plus (2003), Inspection, [online] [geraadpleegd: 26 juli 2005]. (Engels)

http://www.nlm.nih.gov/
Medline Plus (2003), Palpation, [online] [geraadpleegd: 26 juli 2005]. (Engels)

http://www.nlm.nih.gov/
Medline Plus (2003), Percussion, [online] te raadplegen via: [geraadpleegd: 26 juli 2005]. (Engels)

http://www.nlm.nih.gov/
Medline Plus (2003), Physical examination, [online] [geraadpleegd: 26 juli 2005]. (Engels)

http://www.merck.com
The Merck Manual of Geriatrics (2005), Physical Examination, [online] te raadplegen via: [geraadpleegd: 13 juni 2005]. (Engels)

http://www.ncbi.nlm.nih.gov/
Welsh, B. (2004), “The summer skin check”, Aust Fam Physician, vol. 33, no. 1-2, January-February, pp. 37-42. (Engels)

http://www.ncbi.nlm.nih.gov/
“The dermatologist's role in managing skin and soft tissue infections”, Cutis, vol. 73, no. 5, May, pp. 23-24.

Champion, R.H. and Burton, J.L. (1998), Topical Therapy, in: Champion, R.H., Burton. J.L., Burns, D.A. and Breathnach, S.N. (eds) Rook/Wilkinson/Ebling Textbook of Dermatology, 6th ed, vol. 1, Blackwell Science, Oxford. (Engels)

Lawley, T.J. and Yancey, K.B (2005), Approach to the Patient with a Skin Disorder, in: Kasper, D. L., Braunwald, E., Fauci, A. S., Hauser, S. L., Lango, D. L. and Jameon, J. L. (eds) Harrison’s Principles of Internal Medicine, 16th ed, vol. 1, Mc Graw-Hill, London. (Engels)

Marks, R. (2003), Roxburgh’s Common Skin Diseases, Arnold, London. (Engels)

Odom, R.B., James, W.D. and Berger, T.G. (2000), Andrews’ Diseases of the Skin: Clinical Dermatology, 9th ed, W.B. Saunders Company, Philadelphia. (Engels)

Paige, E.G. (2002), Skin disease, in: Kumar, P. and Clark, M. (eds) Kumar and Clark Clinical Medicine, 5th ed, W.B. Saunders Company, Philadelphia. (Engels)

Schofield, O.M.V. and Hunter, J.A.A. (1999), Diseases of the skin, in: Haslett, C., Chilvers, E.R., Hunter, J.A.A. and Boon, N.A. (eds) Davidson’s Principles and Practice of Medicine, 18th ed, Churchill Livingstone, Edinburgh. (Engels)

Stewart, M.I., Bernhard, J.D., Cropley, T.G. and Fitzpatrick, T.B. (2003), The Structure of Skin Lesions and Fundamentals of Diagnosis, in: Freedberg, I.M., Eisen, A.Z., Wolff, K., Austen, K.F., Goldsmith, L.A. and Katz, S.I. (eds) Fitzpatrick’s Dermatology in General Medicine, 6th ed, vol. 1, The McGraw-Hill, New York. (Engels)