Syfilis bij de vrouw

Inleiding

Syfilis (ook lues genoemd) is een seksueel overdraagbare aandoening (soa).

Oorzaken

Syfilis wordt veroorzaakt door de bacterie Treponema pallidum, die het lichaam binnendringt door de slijmvliezen. De twee meest voorkomende typen van deze ziekte zijn "verkregen syfilis" en "aangeboren syfilis". Verkregen syfilis is het gevolg van besmetting bij rechtstreeks lichamelijk contact en uitwisseling van lichaamssappen met een besmet persoon. Bij aangeboren syfilis is de ziekte via de placenta van de zwangere vrouw overgegaan op haar ongeboren kind.

Verschijnselen

Bij verkregen syfilis voltrekt de ziekte zich in drie stadia: een primair(eerste), een secundair (tweede) en een tertiair (derde) stadium. Tussen het tweede en derde stadium is een vaak jarenlang durende latente fase waarin er geen symptomen zijn. Aangeboren syfilis kent slechts twee stadia: vroege en late syfilis. In Nederland worden alle zwangere vrouwen onderzocht op syfilis, aangeboren syfilis komt daardoor vrijwel niet meer voor.
In het primaire stadium van syfilis verschijnt tien tot negentig dagen na de besmetting een zweertje, 'sjanker' genoemd, op de plaats van infectie, meestal ergens op de geslachtsorganen. Een sjanker is een harde, ronde en pijnloze zweer die gepaard gaat met licht vergrote lymfeklieren in het Deze zweer blijft vaak onopgemerkt, met name wanneer die op een verborgen plaats als de cervix (baarmoederhals) zit, en geneest spontaan binnen twee of drie weken.
In het secundaire stadium van syfilis zijn er vage algemene ziekteverschijnselen zoals moeheid, vermagering of koorts en klierzwellingen. Er ontstaat huiduitslag op verschillende delen van lichaam, op de uitwendige geslachtorganen kunnen oppervlakkige zweren verschijnen. Het tertiaire stadium begint met het ontstaan van een knobbels (‘gummata)’ op de huid, in de botten en organen als de lever en het centrale zenuwstelsel. Tertiaire syfilis leidt soms tot ernstige neurologische aandoeningen.

Diagnose

De diagnose wordt gesteld op basis van de ziektegeschiedenis van de patiënte en een lichamelijk onderzoek. De symtomen kunnen evenwel verwarrend zijn en op andere ziektebeelden lijken. Bloedonderzoek (luesreacties) is nodig voor de diagnose, deze worden echter pas positief enkele maanden na de besmetting.
De diagnose syfilis wordt bevestigd als bij microscopisch onderzoek in het primaire en secundaire stadium van de ziekte de bacterie Treponema pallidum in de zweren wordt aangetroffen. Voor dit onderzoek bestaat een speciale techniek: de donkerveldmicroscopie.

Behandeling

In het primaire en secundaire stadium van syfilis wordt de patiënt meestal behandeld met penicilline-injecties. Wanneer de ziekte het tertiaire stadium heeft bereikt, wat in Nederland vrijwel niet voorkomt, bestaat behandeling uit een lange antibioticakuur om de ziekte een halt toe te roepen. Ook de partner(s) van de patiënte moet(en) zich laten onderzoeken en zo nodig laten behandelen.

Preventie

De beste manier om syfilis te voorkomen is veilig vrijen. Vermijd riskant gedrag, zoals vrijen met meerdere personen, met een onbekende of met iemand uit een risicogroep. Het gebruik van condooms vermindert de kans om een seksueel overdraagbare aandoening op te lopen.
Zwangere vrouwen worden in Nederland vroeg in de zwangerschap getest op syfilis. Wanneer een zwangere vrouw syfilis oploopt moet zij onmiddellijk behandeld worden om te voorkomen dat haar kind aangeboren syfilis krijgt.

Meer informatie

Heineman et al. Obstetrie en gynaecologie. De voortplanting van de mens. Vijfde druk. Elsevier Gezondheidszorg, Maarssen, 2004.

Campbell, S. & Monga, A. (2000), Infections in gynaecology, 17th edn, Gynaecology by Ten Teachers, Arnold, London.

Farthing, M.J.G., Jeffries, D.J. & Anderson, J. (1999), Infectious diseases, tropical medicine and sexually transmitted diseases, in: Kumar, P. & Clark, M. (eds), Clinical Medicine, 4th edn, Harcourt Publishers Limited, Edinburgh, London.

Padubidri, V.G. & Daftary, S.N. (2000), Sexually Transmitted Diseases in the Female, 12th edn, Shaw’s Textbook of Gynaecology, Churchill, Livingstone, London.

Gaydos, C.A.& Rompalo, A.M. (1998), “Syphilis” Seminar on Perinatology; 22 (4), 323-331.

Hollier, L.M. & Cox, S.M. (2000), “Sexually transmitted diseases in women. Gonorrhea and syphilis,” Postgraduate Medicine, 3 (2) 189-190, 193-197.

Larkin, J.A., Lit, L., Toney, J. & Haley J.A.. (2000), “Recognizing and treating syphilis in pregnancy” Medscape Women’s Health, 107 (1), 5.