Spataders van de benen

Inleiding

De aders zijn de bloedvaten die zorgen voor de terugstroom van het bloed naar het hart. In aders zitten kleppen, die ervoor zorgen dat het bloed maar een richting op kan. Spataders zijn verwijde, kronkelende aders die overal in het lichaam kunnen ontstaan, maar vooral in de benen zitten. Spataders komen veel voor, zowel in de oppervlakkige als in de dieper gelegen aders.

Vrouwen hebben meer last van spataders dan mannen. Ze kunnen er onaantrekkelijk uitzien en geven soms ook klachten. De medische term voor spataders is varices.

Oorzaken

De aders van het been moeten het bloed tegen de zwaartekracht in terug naar het hart brengen. Om dit goed te kunnen, zitten er kleppen in de aders. Deze voorkomen dat het bloed terugzakt. Daarnaast werken ook de beenspieren, vooral van de kuit, mee om het bloed omhoog te krijgen.

Als de kleppen niet goed meer werken, zakt het bloed steeds terug in de aders. De druk gaat zo omhoog en de wand van de ader rekt uit. Ook raken andere kleppen beschadigd, waardoor het proces verder gaat.

Onderstaande factoren zijn van belang bij het ontstaan van spataderen.

• Erfelijke aanleg.
• Lang staan of zitten: mensen die (beroepshalve) veel moeten staan of zitten hebben een verhoogde kans op het ontwikkelen van spataderen.
• Hogere leeftijd.
• Overgewicht.
• Zwangerschap (door hormonen en omdat de groeiende baarmoeder bloedvaten kan afdrukken).
• Vrouwelijke hormonen (bijvoorbeeld door anticonceptie of tijdens een zwangerschap).
• Een trombosebeen hebben doorgemaakt.
• Als complicatie na een operatie in buik, bekken of benen.
  
  

Symptomen

Spataders van de benen zien eruit als donkerpaarse of blauwe, kronkelende en verwijde aders onder de huid. Mensen met spataders hebben vaak geen andere klachten dan dat ze vinden dat de spataders er onaantrekkelijk uitzien.
Onderstaande klachten kunnen optreden.

• Zwaar en moe gevoel in de benen.
• Rusteloze benen, vooral ’s nachts.
• Jeuk.
• Pijn of krampen in het been.
• Opgezwollen enkels (oedeem).
• Verkleuring of verharding van de huid (als de spataders langere tijd bestaan).
  
  

Diagnose

De diagnose van beenspataders wordt gesteld aan de hand van een lichamelijk onderzoek. De belangrijkste aanvullende onderzoeken zijn het doppler- en duplexonderzoek :

• Doppleronderzoek: met ultrageluidsgolven wordt de stroming van het bloed in de aderen hoorbaar gemaakt. Dit is een snel en eenvoudig onderzoek.
• Duplexonderzoek: dit is een combinatie van doppleronderzoek en een echo. Met dit onderzoek kan de doorstroming van het bloed zichtbaar worden gemaakt.
  

Behandeling

De behandeling van spataders van de benen is gericht op verlichting van de klachten, cosmetische verbetering en het voorkomen van toekomstige complicaties. Welke behandeling het best is, hangt onder meer af van het soort spataders. Denk daarbij aan de grootte van de spatader en of deze oppervlakkis is of diep. Diverse ziekenhuizen hebben een spataderpolikliniek. Daarin werken gespecialiseerde artsen (dermatologen en vaatchirurgen) samen.

Compressietherapie en leefstijladviezen
Mensen met beenspataders en geringe klachten kunnen baat hebben bij het dragen van elastische steunkousen (compressietherapie). Dit zijn speciale kousen die de aders samendrukken en zo helpen het bloed terug te stuwen naar het hart. Veel wandelen is van belang om door de spierpompwerking bloed vanuit de benen naar het hart te pompen. Verder is het van belang om niet te lang achtereen te staan of te zitten (met gekruiste benen).

Sclerosering
Met sclerosering (inspuitingstherapie) kunnen oppervlakkige, middelgrote spataders worden behandeld. Mensen die een trombosebeen hebben gehad, komen hiervoor niet in aanmerking. Bij sclerosering wordt een chemische stof ingespoten waardoor de wand van de ader geïrriteerd raakt. Deze slibt uiteindelijk dicht en verdwijnt. Na de injectie wordt het been ingezwachteld.

Chirurgische behandeling (crossectomie en strippen)
Deze ingreep is vooral voor grote spataders. Bij deze operatie bindt de vaatchirurg de beschadigde ader af (crossectomie) op de plaats waar deze samenkomt met de grote diepe ader. Vaak wordt dit gecombineerd met strippen. Dat houdt in dat de beschadigde ader geheel uit het been wordt verwijderd. Het been wordt na de ingreep ingezwachteld. Na enkele dagen wordt dit vervangen door een elastische steunkous.

Endoveneuze behandeling
Deze behandeling is ook voor spataders van de grote aders. Deze worden dan van binnenuit weggebrand. Het vat wordt aangeprikt tijdens een duplexonderzoek. Vervolgens wordt het vat afgesloten door gebruik te maken van bevriezing, een laser, radiogolven of stoom.

Ambulante flebectomie (Müller-techniek)
Dit is een behandeling onder lokale verdoving voor oppervlakkig gelegen grotere spataders. Via kleine sneetjes in de huid wordt de spatader verwijderd. Na de ingreep wordt het been twee weken ingezwachteld.

Complicaties

Complicaties van spataders:

• Oppervlakkige spataders kunnen gaan bloeden.
• Zwelling van de benen.
• Verkleuring en ontsteking van de huid.
• Er kan een wond ontstaan die moeilijk geneest (ulcus cruris of open been).
  
  

Voorkomen van beenspataders

Lang staan werkt het ontstaan van spataderen in de hand. Het is daarom belangrijk om veel te bewegen. Voor een goede bloeddoorstroming zijn vooral oefeningen bevorderlijk waarbij de kuitspier regelmatig wordt aangespannen. Lopen en fietsen zijn daarom goede vormen van beweging.

Mensen die aanleg hebben voor het krijgen van spataderen, kunnen uit voorzorg elastische steunkousen dragen op momenten dat zij veel moeten staan of zitten.

Meer informatie

Informatie van Nederlandse dermatologen (huidartsen)
www.huidinfo.nl/spataderen.htm

Informatie van de Hartstichting
www.hartstichting.nl/hart_en_vaten/vaatziekten/spataders/

Informatie over de behandeling
www.chirurgenoperatie.nl/pagina/vaatchirurgie/varices.php
www.chirurgenoperatie.nl/pagina/vaatchirurgie/varices_operatie.php

Informatie van de Hart&Vaatgroep
www.hartenvaatgroep.nl/behandeling/kies-uw-vaatzorg.html