Alcohol: hulp voor familie en vrienden

Inleiding

Probleemdrinken wordt als volgt gedefinieerd: abnormaal (meestal bovenmatig) drinken dat leidt tot verstoring van het sociale functioneren en/of achteruitgang van de gezondheid, waarbij de nadelige gevolgen evenredig toenemen met het alcoholgebruik.

Leven of omgaan met iemand die een drankprobleem heeft kan zeer belastend zijn. Alcoholisme is eigenlijk een gezinsziekte omdat niet alleen de probleemdrinker er last van heeft, maar ook de rest van het gezin.

Oorzaak

Voor de meeste mensen in de westerse wereld wordt het drinken van alcohol geassocieerd met ontspanning of gezelligheid. Veel mensen zijn in staat alcohol te drinken zonder dat dit schadelijke gevolgen heeft. Maar drank kan ook dienen om spanning en angst te verminderen of het zelfvertrouwen op te vijzelen. Veel mensen die regelmatig alcohol drinken hebben wel eens een keer teveel gedronken. In de regel is dat een op zichzelf staand voorval en geeft het geen problemen.

Er kunnen veel redenen zijn waarom iemand bovenmatig drinkt en er zijn veel uiteenlopende theorieën waarom iemand een drankprobleem ontwikkelt. Er wordt veel onderzoek naar gedaan, omdat het kennen van de oorzaak belangrijk is om vast te kunnen stellen wat de beste behandeling is.

Er zijn richtlijnen voor verstandig drankgebruik:

Een eenheid alcohol staat gelijk aan:
1 glas bier
1 borrelglas sterke drank
1 wijnglas wijn
1 klein glaasje sherry/port/vermouth

Verschijnselen

Er zijn veel symptomen die erop kunnen wijzen dat een gezinslid of een vriend een drankprobleem heeft. Niet iedereen vertoont hetzelfde gedrag, maar de volgende zaken kunnen zich voordoen:

• Problemen thuis, op school, op het werk of met de politie, veroorzaakt door alcoholgebruik.
• Slaapstoornissen, agressie of depressie.
• Woede als het onderwerp veel drinken ter sprake komt.
• Adem die naar alcohol ruikt.
• Verwaarlozing van persoonlijke hygiëne.
• Stiekem drinken, flessen drank verstoppen
• Black-outs en geheugenverlies na zware drinkbuien.
• Trillen, misselijkheid en overgeven.

Alcoholproblemen kunnen het gezinsleven ernstig ontwrichten. Soms kan de probleemdrinker niet langer zijn of haar rol als kostwinner of zijn zorgtaken voor de kinderen vervullen of het huishouden doen. Deze taken worden niet uitgevoerd of door iemand anders overgenomen, vaak de partner van de probleemdrinker. Soms wordt een van de kinderen, meestal de oudste, gedwongen de rol en daarbij behorende verantwoordelijkheden over te nemen zoals bijvoorbeeld het huishouden doen of te zorgen voor broertjes en zusjes.

Een gezin met alcoholproblematiek doorloopt een aantal fasen:

• Ontkenning:
  incidentele periodes van bovenmatig drinken worden afgedaan als niets bijzonders door beide partners, in de overtuiging dat het een eenmalige gebeurtenis is.
• Pogingen om het probleem op te lossen:> de partner van de probleemdrinker realiseert zich dat het drinkpatroon niet normaal is en maant hem/haar voorzichtiger te zijn, te minderen of te stoppen met drinken. Tegelijkertijd probeert de partner het probleem te verbergen voor de buitenwereld en te doen of er niets aan de hand is. Bij kinderen kunnen problemen ontstaan als reactie op de spanningen in het gezin.
• Ontregeling en chaos:
  de situatie in het gezin raakt ontregeld en de partner kan niet langer volhouden dat er niets aan de hand. Er ontstaan financiële problemen en de ene crisis volgt op de andere. De partner zoekt in deze fase meestal hulp van buitenaf.
• Reorganisatie:
  de partner heeft geleerd om met de situatie om te gaan. Hij of zij neemt geleidelijk aan steeds meer verantwoordelijkheden voor het gezin op zich. De partner moet nu op de eerste plaats voor het gezin zorgen en proberen het gezinsleven gaande te houden. Hij/zij kan minder aandacht besteden aan de probleemdrinker.
• Zoeken van een uitweg:
  scheiding van tafel en bed of echtscheiding kan een uitweg bieden uit de situatie. Als het gezin bij elkaar blijft, gaat het gezinsleven verder met de probleemdrinker erbij.

Zelfzorg

Als u denkt dat iemand in het gezin of de familie een drankprobleem heeft en vooral als dat problemen geeft, probeer dan steun te zoeken bij andere familieleden of vrienden. Zij kunnen u emotionele steun geven zodat u het hoofd kunt bieden aan de situatie. Ze kunnen u ook helpen om zelf door te gaan en aan uzelf te denken. Tegelijkertijd kunnen ze proberen de probleemdrinker ertoe te brengen om hulp te zoeken.

Probeer, indien mogelijk, de situatie met de probleemdrinker zelf te bespreken en uit te leggen welke invloed zijn of haar gedrag heeft op uzelf en de rest van het gezin. U kunt dit het beste doen als de persoon in kwestie nuchter is.

Behandeling

Waarschijnlijk kunt u iemand met een drankprobleem niet zelf helpen. Uw huisarts kan u uitvoerig inlichten over de mogelijkheden van hulp in uw regio.

Probeer met de probleemdrinker te bespreken dat hij/zij samen met u naar de huisarts gaat of moedig hem/haar aan zelf naar de arts te gaan. De probleemdrinker zal zich daartegen meestal verzetten, omdat de drankproblemen meestal gepaard gaan met schaamte- en schuldgevoelens en bovendien ontkend worden.

Er bestaan verschillende behandelingsmethoden, afhankelijk van de ernst van het probleem en hoe mensen reageren op de behandeling.

Hoe eerder hulp wordt ingeroepen, des te gemakkelijker kan het probleem worden behandeld. De persoon in kwestie kan worden gestimuleerd om te erkennen dat het probleem bestaat en dat hij hulp nodig heeft. Als hij hulp zoekt moet hij wel vastbesloten zijn om de verandering in zijn drinkgewoonten levenslang vol te houden. Voor sommige mensen kan dit erg moeilijk zijn omdat het drinken een middel is om het leven aan te kunnen. De behandeling bestaat uit een aantal fasen:

• Ontgifting
  Iemand met een drankprobleem wordt lichamelijk afhankelijk van alcohol en krijgt onaangename en ernstige onthoudingsverschijnselen als hij stopt met drinken. Opname in een ziekenhuis of een speciale ontwenningskliniek (waar de patient 'drooggelegd' wordt) kan nodig zijn. Eventuele lichamelijke of psychische problemen kunnen daar worden behandeld.
  Tijdens de ontgiftingsfase wordt het drinken van alcohol gestaakt en worden de onthoudingsverschijnselen opgevangen met angstdempende geneesmiddelen, niet-alcoholische dranken en vitaminesupplementen. Dit wordt gecombineerd met alcoholvoorlichting en gesprekstherapie.
  De ontgiftingsbehandeling kan poliklinisch worden gedaan als de patiënt verplichtingen heeft wat betreft werk of gezin, maar dan is een enorme inzet vereist om resultaat te boeken.
• Opname in een ontwenningskliniek
  Ontwenningsklinieken bieden intensieve behandelingen aan van enkele weken in een alcoholvrije omgeving. Deze behandeling is niet geschikt voor iedereen. Voor mensen met de zorg voor kleine kinderen is een dagbehandelingsprogramma geschikter. Mensen die zich wel voor intensieve behandeling aanmelden krijgen een uitgebreid programma met onder andere groepstherapie en individuele therapie.
• Dagbehandeling
  In dagbehandelingscentra wordt meestal alcoholvoorlichting, begeleiding, behandeling en steun geboden aan mensen met een drankprobleem in gevallen waarin opname niet praktisch, geschikt of beschikbaar is.
  Ambulante behandeling is in grote lijnen vergelijkbaar met behandeling bij opname en bestaat uit groepsgesprekken in combinatie met individuele therapie.
  De programmas variëren in lengte, afhankelijk van de hoeveelheid hulpsessies. Deze kunnen variëren van één tot vijf keer per week en acht weken tot zes maanden, of nog langer duren.
• Instellingen voor verslavingszorg
  In Nederland spelen de instellingen voor verslavingszorg een belangrijke rol in de opvang en begeleiding van mensen met alcoholproblmen. In elke regio is er wel een te vinden. Ze geven advies en helpen bij het bedenken van een aanpak van het drankprobleem. De hulpverlening kan bestaan uit individuele begeleiding in het betreffende centrum of verwijzing naar een dagbehandelingscentrum of kliniek voor alcoholverslaving.
  Als u zich zorgen maakt over de drinkgewoonten van een gezins- of familielid of van iemand uit uw naaste omgeving, kunt u bij een plaatselijke instelling informeren naar de symptomen waarop u moet letten. Zo kunt u wellicht zelf de ernst van de situatie te bepalen. Bij een dergelijk bureau kan men u ook adviseren over de eventueel te nemen stappen - zowel om uzelf te beschermen als om uw familielid of vriend(in) te helpen. Ze zijn er om hulp en steun te bieden aan iedereen die te maken krijgt met alcoholmisbruik, dus ook aan familie en vrienden.
• Zelfhulpgroepen
  Zelfhulpgroepen zoals de Anonieme Alcoholisten (AA) zijn organisaties of verenigingen zonder winstoogmerk die bestaan uit mensen met een ernstig alcoholprobleem. Het lidmaatschap is anoniem en men gebruikt alleen voornamen. De groepen bestaan uit alcoholisten die van hun verslaving proberen af te komen en elkaar helpen en steunen om nuchter te blijven.
  Verenigingen zoals Al-Anon zijn er voor hulp aan familieleden van mensen met alcoholverslaving.

Meer informatie

Anonieme Alcoholisten Nederland
24-uurs hulplijn 020-6817431
Statenweg 207 Rotterdam
Postbus 2633
3000 CP Rotterdam
Tel. 010-2430175
E-mail: adb@worldonline.nl
Internetadres:www.aa-nederland.nl

Al-Anon Familiegroepen
Postbus 340
6900 AH Gouda
Tel. 06-10271339
www.al-anon.nl

Nationaal Instituut voor Gezondheidsbevordering en ziektepreventie (NIGZ) Alcohol-informatielijn:0900-500 20 21 (10 ct p/m)

NIGZ Project Alcoholvoorlichting en preventie
De Bleek 13 Woerden
Postbus 500
3440 AM Woerden
Tel. 0348-437639
E-mail:avp@nigz.nl
Internetadres: www.alcoholvoorlichting.nl

www.drankjewel.nl Informatie van het Trimbos Instituut

Novae
Boermarkeweg 46a
7824 AA Emmen
Tel. 088 – 115 03 00
E-mail info@novae.nu
Internetadres: www.novae.nu