Kinderen: pesten

Inleiding

Pesten is steeds terugkerend gedrag dat er op gericht is om een bepaalde persoon te kwetsen. Pesten onderscheidt zich van plagen doordat het kwetsend bedoeld is en lang doorgaat. Zowel doorlopend vervelende opmerkingen maken als lichamelijke geweldpleging vallen eronder.

Oorzaken

De meeste kinderen maken wel eens ruzie met vriendjes en schoolkameraadjes. Dat hoort bij het opgroeien en bij het leven. Maar pesten is geen normaal onderdeel van het proces van vallen en opstaan dat ieder kind doormaakt in zijn jeugd. Het is erg kwetsend, vernederend en het kan desastreuze gevolgen hebben.

Pesten kan overal en altijd gebeuren - op school, op het werk en thuis - en beperkt zich niet tot één sociale, inkomens- of leeftijdsgroep. Iemand die wordt gepest heeft meestal een negatief zelfbeeld, is minder mondig en lichamelijk vaak ook minder sterk dan de pester. Vaak trekt iemand die gepest wordt zich terug. Hij is vaak alleen en heeft weinig vrienden.

De pester is mondig en ziet zijn slachtoffer als waardeloos. Hij heeft de neiging om agressief te worden in verschillende situaties. Meestal speelt de relatie met zijn ouders en de situatie thuis in het algemeen een rol. Ouders van pesters hebben vaak geen zicht op wat hun kind aanricht. Pesten is geen normaal, aanvaardbaar gedrag.

Er zijn onnoemelijk veel redenen waarom een kind wordt gepest. Een willekeurige kleinigheid kan de reden voor de pesterijen zijn: hij kan dik of dun, groot of klein zijn, een opvallende haar- of huidskleur hebben, een bril, grote of kleine oren, flaporen, een onregelmatig gebit, 'anders' zijn dan de anderen, 'verkeerde' kleren dragen, enz. Al die redenen hebben één ding gemeen: ze slaan nergens op. De pestkop gebruikt ze gewoon als excuus om zijn of haar gedrag te rechtvaardigen.
De achterliggende oorzaak is dat de pester vaak wordt beloond voor zijn gedrag. Hij wordt beloond omdat anderen bang voor hem worden en hij zo zijn zin door kan drijven. Hij wordt beloond omdat hij door anderen stoer wordt gevonden en daardoor veel positieve aandacht krijgt. Doordat de pester indirecte positieve aandacht krijgt van anderen zal het pesten zonder ingrijpen niet vanzelf ophouden.

Gevolgen

Pesten kan zeer ernstige gevolgen hebben. Het begint vaak met angst en kan tot (zware) depressie leiden. Voor het gepeste kind geldt: ze kampen vaak met een lage zelfwaardering, faalangst, isolatie, angst om naar school te gaan, eenzaamheid en onzekerheid in sociale situaties (Olweus). Wat kan resulteren in lagere schoolprestaties, lichamelijke klachten, negatief zelfbeeld.

Pesten heeft nadelige gevolgen voor het gepeste kind maar ook voor de pester. De daders lopen later als adolescenten in vergelijking met leeftijdgenoten een verhoogde kans op gedragsproblemen, betrokkenheid bij criminaliteit en maken vaker misbruik van alcohol. Ze zien hun slachtoffer als waardeloos en hebben een gebrek aan invoelingsvermogen. Ze neigen ertoe om agressief te reageren in veel situaties. Ze hebben een zwakke controle over hun agressie en ze hebben een positieve houding ten opzichte van geweld (Olweus).

Verschijnselen

Als uw kind zich plotseling anders gedraagt, teruggetrokken is, afwezig of tobberig lijkt, kan dat komen door pesterijen op school. De meest voorkomende signalen zijn:

• buikpijn;
• geen zin hebben om naar school gaan;
• nachtmerries of 's nachts plotseling wakker schrikken;
• bedplassen;
• minder zelfvertrouwen;
• teruggetrokken of schuchter gedrag bij een voorheen open kind;
• blauwe plekken, schrammen of gescheurde kleding waarvoor geen verklaring is;
• verlies van bijvoorbeeld schooltas, pennen, boeken of geld.

Vormen van pesten

Onder kinderen zijn de meest voorkomende vormen van pesten:

• uitschelden;
• trekken en duwen;
• schoppen en slaan;
• hatelijke opmerkingen over ras of godsdienst;
• buiten de groep sluiten;
• gooien en stelen van de schooltas en andere eigendommen;
• rondstrooien van geruchten of leugens;
• afpakken van geld, eigendommen en kleren.

Wat kun je zelf doen?

Pesten kan een groot probleem zijn. Het is iets waar je je echter niet voor hoeft te schamen. Je bent beslist niet de enige. Oplossingen kunnen gevonden worden door te praten met iemand in je omgeving of contact te zoeken met een hulpinstantie, maar het meeste kun je ook zelf doen.

• Geef voor jezelf toe dat je een probleem hebt.
• Probeer de situatie waarin je verkeert beter te begrijpen.
• Schrijf op wat je dwars zit.
• Praat met iemand over je probleem.
• Verlos jezelf van je pester(s).

Hoe kan ik mijn kind helpen?

Als u merkt dat uw kind het mikpunt van pesterijen is, probeer dan rustig zoveel mogelijk informatie los te krijgen. Wees een steun voor het kind en maak duidelijk dat u niets zult doen of besluiten zonder er eerst met uw kind over te praten. Zo krijgt het kind een beetje meer grip op de situatie. Oudere kinderen moeten meer inspraak krijgen over de aanpak van het probleem.

Kinderen lopen gauw psychische schade op en hebben nog niet genoeg levenservaring om problemen als gepest worden zelf aan te kunnen. Liefde en steun van de ouders zijn van wezenlijk belang, want uw kind moet zich geborgen voelen.

Vertel de leerkrachten op school wat er aan de hand is. Probeer een afspraak te maken met de directeur of de mentor van uw kind om te praten over het beleid van de school ten aanzien van pesten. Spreek met andere ouders, want die kennen misschien vergelijkbare gevallen. Leg uw kind uit dat het pesten niet erger zal worden als u er met een bevoegd iemand over praat en dat het ook geen teken van zwakte is. Om hulp vragen is de beste manier om een eind te maken aan de pesterijen.

Vraag het kind de namen op te schrijven van volwassenen die hij vertrouwt en aan wie hij bereid is hulp te vragen als dat nodig is. Maak een lijst van die namen, met telefoonnummers, die het kind kan gebruiken als hij met iemand wil praten. Zeg vooral duidelijk tegen uw kind dat het pesten niet zijn schuld is.

Probeer het zelfvertrouwen van het kind te vergroten. Als hij een hobby heeft of een speciale interesse, toon er dan belangstelling voor. Door nieuwe activiteiten en hobby's kan uw kind in aanraking komen met andere mensen en zo de kans krijgen nieuwe vrienden te maken met dezelfde belangstellingen.

Vraag om hulp en steun bij praatgroepen en organisaties op dit gebied.

Is uw kind de pestkop?

Helaas groeien sommige kinderen op in een omgeving waar agressief gedrag de norm is. Daardoor kan een kind ertoe worden gebracht zich ook buitenshuis agressief te gedragen en een pestkop te worden.

Kinderen kunnen ook tot pestgedrag komen omdat zij het gevoel hebben in bepaalde situaties de mindere te zijn en zich daarom in andere situaties willen laten gelden. Ga na hoe u en de andere gezinsleden zich gedragen. Als boosheid of stress aan de orde van de dag zijn in uw gezin, kan het nuttig zijn advies in te winnen over manieren om met boosheid om te gaan of de stress te verminderen.

Probeer uw kind uit te leggen waarom pesten verkeerd is en wat voor gevolgen het op de korte en lange termijn kan hebben voor degene die er het mikpunt van is. Bijna alle kinderen doen zelf wel eens mee aan pesterijen. Gelukkig leren de meeste ook inzien dat dit gedrag verkeerd is. Probeer prettiger gedrag te stimuleren en prijs het kind als het gezellig met andere kinderen speelt.

Als blijkt dat uw kind zich al lang als een pestkop gedraagt, is het verstandig om contact op te nemen met de school. U kunt dan overleggen hoe ernstig het is en wat u eraan kunt doen.

Meer informatie

www.pesten.startpagina.nl

www.pestweb.nl

www.pesten.net

Olweus, D. (1993). Bullying at school. What we know and what we can do. Oxford: Blackwell.

Ploeg, van der, J.D., Mooij, T., (1998). Geweld op school. Achtergronden, omvang, oorzaak, preventie en aanpak. Rotterdam: Lemniscaat.