Slik bewust: medicijngebruik

Inleiding

Verkeerd gebruik van medicijnen kan gevaarlijk zijn. Het merendeel van de ziekenhuisopnames door verkeerd medicijngebruik betreft mensen die ouder zijn dan 65. Wie vijf medicijnen tegelijk – of meer – gebruikt, loopt extra risico. Wie bewust omgaat met zijn medicatie en bij twijfel of problemen aan de bel trekt bij zijn arts of apotheker, hoeft zich geen zorgen te maken.

Oudere en jongere volwassenen

Het klinkt in eerste instantie misschien raar, maar bij ouderen kunnen dezelfde medicijnen anders werken dan bij jongere volwassenen. Dat komt omdat in een ouder wordend lichaam veranderingen optreden. Deze veranderingen gaan niet bij alle ouderen even snel. Daarom vereist de behandeling met geneesmiddelen bij ouderen meer maatwerk dan bij jongere volwassenen.

Veranderingen in het lichaam

Tijdens het ouder worden, treden bepaalde veranderingen op in het lichaam. Enkele daarvan hebben invloed op de manier waarop medicijnen werken. Omdat deze veranderingen niet bij elk lichaam hetzelfde verlopen, is ook niet goed aan te geven wanneer er met het voorschrijven van de medicijnen rekening mee gehouden moet worden. De meest belangrijke zijn:

• De maag en de darmen zijn soms minder goed in staat voedsel en geneesmiddelen op te nemen.
• Het gewicht en de samenstelling van het lichaam veranderen. De hoeveelheid spierweefsel neemt meestal af. Dit kan gevolgen hebben voor de manier waarop medicijnen in het lichaam worden opgeslagen.
• De werking van de zintuigen, zoals gehoor, gezichtsvermogen en smaak neemt af.
• De nieren en de lever werken minder efficiënt dan bij jonge mensen. Deze twee organen zorgen voor de uitscheiding van geneesmiddelen.
• Oudere mensen hebben vaak minder dorst en zijn daardoor geneigd om minder te drinken.
  

Opname en afbraak

Als een geneesmiddel door het lichaam is opgenomen en zijn werk heeft gedaan, moeten de lever en de nieren het afbreken. Daarna verlaat het medicijn het lichaam met de urine of de ontlasting. Gebeurt dat niet (voldoende), dan blijft het geneesmiddel te lang in het lichaam. Dat kan dan weer ongewenste gevolgen hebben.

Meer risico op bijwerkingen

Door deze veranderingen neemt het risico op bijwerkingen van medicijnen toe. Daarbij hebben ouderen vaak meerdere aandoeningen, waardoor ze verschillende medicijnen tegelijk gebruiken. Daardoor neemt het risico van bijwerkingen ook al toe. Ook kunnen verschillende medicijnen elkaars werking versterken of veranderen.

De rol van uw arts

Natuurlijk probeert een arts rekening te houden met de veranderingen in uw lichaam. Toch kan ook uw arts niet altijd precies weten hoe uw lichaam ‘ervoor staat’. Om overdosering te voorkomen, is het soms verstandig om met een lage dosering te beginnen en aan de hand van het effect de dosering aan te passen. Beslis zoiets nooit zelf; als u twijfelt over de juiste dosering of het juiste middel, overleg dat dan altijd met uw arts. Als u een aandoening heeft waarvoor u medicijnen zult moeten blijven gebruiken, of als u een nieuw geneesmiddel krijgt voorgeschreven terwijl u al meerdere middelen gebruikt, is het altijd belangrijk om met uw arts te bespreken of de dosering van de verschillende medicijnen moet worden aangepast.

Medicijnen met extra risico

Bij sommige geneesmiddelen doen zich vaker problemen voor dan bij andere. Medicijnen met ‘extra risico’ zijn:

• bloeddrukverlagende medicijnen (antihypertensiva)
• antibiotica
• bloedverdunners
• luchtwegverwijders (bronchodilatantia)
• plastabletten
• bijnierschorshormonen (prednison)
• middelen tegen psychische aandoeningen (psychofarmaca)
• slaapmiddelen
• pijnstillers
  

Wat kan ik zelf doen?

Onderstaande punten kunnen u helpen om uw medicijnen zo veilig mogelijk te gebruiken:

• Informeer altijd naar de mogelijke bijwerkingen als uw arts u geneesmiddelen voorschrijft.
• Vraag of u bepaalde voorzorgsmaatregelen moet nemen.
• Lees altijd de bijsluiter.
• Houd u aan de voorgeschreven dosis en wijze van innemen. Blijf wel alert; als u het gevoel heeft dat bijvoorbeeld de dosis te hoog is, meld dat dan direct aan uw arts.
• Neem tabletten en capsules zittend in, met een glas water.
• Geneesmiddelen en alcohol gaan meestal slecht samen.
• Maak een lijstje van de geneesmiddelen die u inneemt. Schrijf ook de alternatieve en zelfzorgmiddelen die u gebruikt op uw lijst.
• Als u twijfels heeft of als er iets niet duidelijk is, neem dan contact op met uw arts of apotheker.
  
  Meer tips en adviezen vindt u in het artikel Medicijnen - aanbevelingen voor gebruik.

Meer informatie

Kijk in de geneesmiddelenatlas voor meer informatie over de meeste in Nederland verkrijgbare geneesmiddelen.

De website apotheek.nl bevat een themapagina over medicijngebruik en ouderen.

Op www.meldpuntmedicijnen.nl kunt u bijwerkingen van medicijnen melden.