Bètablokkers

Inleiding

Bètablokkers zijn middelen die de bètareceptoren in verschillende delen van het lichaam blokkeren. Adrenaline en noradrenaline zijn de natuurlijke stoffen die invloed hebben op bètareceptoren en zo bepaalde biologische effecten (bijvoorbeeld op bloeddruk, hartritme en luchtwegen) teweegbrengen. Door de receptoren te blokkeren, worden deze effecten beperkt. Dit gaat gepaard met veranderingen in allerlei delen van het lichaam, waaronder de hersenen, de longen, de spieren, de ogen, het hart en de bloedvaten.

Er bestaan twee groepen bètareceptoren: bèta-1-receptoren (die zich vooral in het hart bevinden) en bèta-2-receptoren (in de luchtwegen en de bloedvaten). Sommige bètablokkers werken sterker op bèta-1-receptoren, terwijl andere meer effect hebben op bèta-2-receptoren. Bèta-1-blokkers (zoals atenotol, betaxolol, bisoprolol en metoprolol) noemen we cardioselectieve bètablokkers omdat ze op de receptoren in het hart werken. De meest gebruikte niet-selectieve bètablokkers zijn onder meer pindolol, propranolol, sotalol en timolol.

Werking

Er bevinden zich bètareceptoren in verscheidene weefsels over het hele lichaam, waardoor bètablokkers op veel orgaansystemen in het lichaam werken. In de hersenen zorgen bètablokkers voor verwijding van de bloedvaten, wat migraineaanvallen kan voorkomen. In de ogen verminderen ze de hoeveelheid vocht (humor aquosus), waardoor de druk in de ogen afneemt. Dit heeft een positief effect bij een bepaalde vorm van glaucoom (verhoogde oogdruk). Bètablokkers vertragen de hartslag, wat hartinfarcten kan helpen voorkomen of het herstel na een infarct bevordert. Ze verlagen ook de bloeddruk en de hartslag bij ritmestoornissen. Verder worden spiertrillingen (zoals trillende handen) als gevolg van angst of een schildklierafwijking er minder sterk door. Om die reden worden bètablokkers ook wel voorgeschreven bij examenvrees en plankenkoorts.

Bijwerkingen

Als hinderlijke bijwerking kunnen bètablokkers de luchtwegen vernauwen. Dit kan bij sommige astmapatiënten een astma aanval uitlokken. Selectieve bètablokkers die alleen op het hart werken, geven dit effect minder snel. Andere bijwerkingen kunnen zijn: koude handen en voeten, duizeligheid of een licht gevoel in het hoofd, maag- of darmklachten en soms erectiestoornissen.

Meer informatie

Kijk in de geneesmiddelenencyclopedie voor uitgebreide informatie over vrijwel alle in Nederland verkrijgbare geneesmiddelen.

Henry, J.A. (2001), New Guide to Medicines and Drugs, 5th edn, Dorling Kindersley, London.

Meheta, D.K. (Exec. Ed.) (September 2001) British National Formulary, 42nd edn, British Medical Association, London.